Aqrar sektora yüksək diqqət fonunda əsas hədəflərdən biri də emal sənayesinin inkişaf etdirilməsidir. Çünki bu hal Azərbaycanda məşğulluq səviyyəsini artırmaqla yanaşı, əlavə dəyər göstəriclərini, ixrac həcmini də artırır. Hazırda bu xüsusda diqqət mərkəzində olan əsas sahələrdən biri də pambıqçılıqdır.
Aqrar sahənin ən mühüm istiqamətlərindən birinin pambıqçılıq olması ekspertlərə görə təsadüfi xarakter daşımır. Ən azından o baxımdan ki, bu sahə məşğulluğun təmin edilməsi, ixrac potensialının və fermerlərin gəlirlərinin artırılmasında vacib rol oynayır. Digər tərəfdən pambıqçılığa elmi yanaşma da artıq öz sözünü deyir. Məsələn, ötən ili pambıqçılıq sahəsində sürətli inkişaf ili hesab etmək olar. Çünki ötən il pambıq əkilən sahələr 32,5 min hektar azalsa da, məhsuldarlıq 2018-ci ilə nisbətən 61 min ton daha çox olub. Ötən il pambıqçılıqda hər hektardan orta məhsuldarlıq 29,5 sentner təşkil edib ki, bu da 2018-ci illə müqayisədə hektardan 11,9 sentner artım deməkdir. Keçən il ölkəmizdə 294 min ton pambıq istehsal olunub ki, bu da son illərin rekord göstəricisidir. Pambıqçılıq emal sənayesinə böyük təkan verir. Bu sahədə hazır məhsulun əldə olunması üçün qarşıda duran vəzifələrdən danışan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Aqrar Tədqiqatlar Mərkəzinin direktoru Firdovsi Fikrətzadə bildirir ki, toxuculuq sənayesinin əsas xammal bazasını təşkil edən pambıqçılığın istehsalında son illər ciddi inkişaf dinamikası var. Eyni zamanda, pambığın ilkin emalı da həyata keçirilir: “Lakin pambıq mahlıcından iplik emalı potensialımız mövcud tələbatın təxminən 30-40 faizi həcmindədir. Parça istehsalının isə mövcud xammal bazasına nisbətdə göstəriciləri daha aşağıdır”.
F.Fikrətzadə qeyd edib ki, dəyər zənciri üzrə daha çox əlavə dəyərin yaradılmasına nail olmaq və daxili tələbatı yerli istehsal hesabına təmin etmək üçün iplik fabriklərinin və toxuculuq kombinatlarının tikilməsinin dəstəklənməsinə ehtiyac var: “Hazırda Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi ilə İqtisadiyyat Nazirliyi pambıqçılığın klaster əsasda inkişafı üçün kompleks qiymətləndirmə aparır. Pambığın son məhsula, yəni ən azı parçaya çevrilməsi üçün klaster yanaşması da nəzərə alınmaqla əsaslandırma hazırlanır. Məqsəd odur ki, ölkəmizdə xam pambıqdan ən azı parça istehsal olunsun. Eynilə bu, yun istehsalı üzrə də keçərlidir. Ölkədə yun xammalı da istehsal olunur. Hazır yun xammalı əsasında xalça istehsalı var. Amma yun-iplik sənayesi, yəni klasterin bu aralıq mərhələsi inkişaf etməyib. Bununla bağlı qiymətləndirmə aparılır”. Aqrar Tədqiqatlar Mərkəzinin direktoru bildirib ki, növbəti 5 il ərzində pambıqçılıq üzrə klasterlərin başa çatdırılması planlaşdırılır: “Bu imkan verəcək ki, bir neçə yüz milyon manat dəyərində qiymətləndirilən toxuculuq sənayesində olan xammalları klasterlərin yaradılması hesabına, ümumilikdə bir neçə milyard manatlıq emal məhsuluna çevirək. Beş il ərzində özəl sektorun bu sahəyə aktiv cəlb olunması, dövlət təşviqi mexanizmləri vasitəsilə pambıqçılıq üzrə bu klasterin formalaşması mümkündür”.
Hesab edilir ki, özəl sektor pambıq məhsullarını hazırlanmasında daha yaxından iştirak etməlidir. Məlumdur ki, pambıqçılıq yüngül sənaye üçün xammaldır. Pambıqçılığın dirçəldilməsi yüngül sənayenin də inkişafına səbəb ola, həmçinin emal sektorunda da yeni iş yerlərinin yaradılması ilə nəticələnə bilər. Digər tərəfdənnəzəər almaq lazımdır ki, Azərbaycan göstərilən diqqət nəticəsində pambıq istehsalı həcminə görə yaxın illərdə dünyada ilk onluğa daxil ola bilər. Bel əvəziyyətdə yeni emal sahələrinin yaradılması xüsusi önəm kəsb edir. Özü də Azərbaycanda istehsal edilən pambıq həm ixrac, həm də də daxili tələbin ödənilməsi üçün istifadə oluna bilər ki, bu da ölkəyə valyutanın daxil olmasına şərait yaratmaqla, yerli istehsalı stimullaşdırmış olar. Amma faktdır ki, pambığın xammal formasında deyil, emal edilərək ixrac olunması daha məqsədəuyğundur. Bu, həm də iqtisadi diversifikasiya baxımından vacibdir. Belə vəziyyətdə ixrac məhsullarının sayı artır, iqtisadiyyat diversifikasiya olunur.
O da məlumdur ki, Azərbaycanda yüngül sənaye məhsullarına tələbat kifayət qədər yüksəkdir. Ölkə xaricdən, xüsusilə geyim və yüngül sənaye məhsullarını idxal edir. Məhz bu durumda pambıqçılığın həm də emaledici istiqamətdə formalaşması idxalın azalmasına gətirib çıxara bilər. Bununla bir sıra tələb olan məhsulları yerli istehsal hesabına ödəmək mümkün olarıd. Rəsmi statistikaya əsasən, illik yüngül sənaye məhsullarının idxalına 400 milyon dollardan çox vəsait xərclənirk. Amma pambıqçılıqla bağlı emal sektorunun inkişaf etdirilməsi həm idxaldan asılılığın aradan qaldırılmasına, həm yeni iş yerlərinin açılmasına, həm də valyutanın ölkə daxilində qalmasına şərait yaradar. Emal prosesinin bərpası eyni zamanda pambıqçılığın inkişaf etdirilməsinə, həm də yerli istehsalın artırılması hesabına idxaldan asılılığın azaldılmasına səbəb olacaq. Hər halda proseslərin məhz bu istiqaməçtdə getməsində hökumət də olduqca maraqlıdır.
Ramil QULİYEV
