Son günlərdə ABŞ Prezidenti Donald Tramp yenidən dolların güclü olmasından şikayətlənməyə başlayıb. O, Federal Ehtiyat Sisteminin Açıq Bazar Əməliyyatları Komitəsinin iclası fonunda qurumu uçot dərəcəsini azaltmağa çağırıb.
Bundan başqa, Tramp yerli telekanallardan birinə müsahibəsində dolların güclü olmasından şikayətlənib. O qeyd edib ki, faizlər daha da aşağı salınmalıdır: “Dolların güclü olmasını istəyirəm, dolların çox güclü olmasını istəyirəm. Dolların müdhiş olmasını istəyirəm. Ancaq faizləri salsanız, çox-çox yaxşı olacaq”.
Nəzərə almaq lazımdır ki, ötən il FES uçot dərəcəsini 3 dəfə endirib. Özü də bunlar Trampın təzyiqi ilə baş verib. İndi də bu təzyiq nəticəsində bənzər durumun yaranması istisna olunmur.
Bu arada bəzi ekspertlər hesab edirlər ki, belə vəziyyətdə Azərbaycan manatı üzərində də təzyiqlər artacaq. Onlar bunu onunla əlaqələndirirlər ki, buna neft gəlirlərindən tutmuş, ölkənin ixracının artması, turizm və digər sektorlar üzrə valyuta daxilolmalarının çoxalmasına kimi çoxsaylı amil təsir edir. Eləcə də dolların uçot dərəcəsinin azalması kimi faktorlar da bu prosesə ciddi təsir edir. Ona görə də ABŞ yenidən uçot dərəcələrini endirmək istiqamətində addımlar atsa, dollar dünya bazarında, eləcə də Azərbaycanda əhəmiyyətli dərəcədə ucuzlaşa bilər.
Belə fikirlər var ki, manata yönələn təzyiqlərin qarşısını almaq mümkün olmayacaq. Çünki həm neftin gəlirlərinin artması, həm də uçot dərəcəsinin aşağı salınması manata ikiqat təzyiqləri artıracaq.
“Manatın məzənnəsi üçün o vaxt təhlükə yarana bilər ki...”
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini “Bakı-Xəbər”lə bölüşən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimovun sözlərinə görə, uçot dərəcəsinin aşağı salınması manata deyildiyi kimi güclü təzyiq göstərməyəcək: “Ona görə də bu ehtimallarla razılaşmıram. Çünki manat üzən məzənnə siyasətindən kənardadır. Manatın məzənnəsi daha çox administrativ formada tənzimlənir. Digər tərəfdən, iqtisadi göstəricilərimiz buna imkan vermir. Çünki, ən azından, ötən il bizim idxal-ixrac əməliyyatlarında 6 milyard dollarlıq müsbət saldomuz var. Başqa bir tərəfdən, valyuta ehtiyatlarımız 51 milyard dollara çatıb. Bu da müstəqillik dövründə ən yüksək rəqəmdir. Bundan əvvəl FES uçot dərəcəsini bir neçə dəfə aşağı salıb, amma bu, manata təsir edə bilməyib. Böyük vəsaitlərin ölkəyə daxil olması və uçot dərəcəsinin aşağı salınması manatın məzənnəsinin möhkəmlənməsi üçün ciddi təhlükə deyil. Çünki Mərkəzi Bank məzənnə ilə bağlı prosesləri tənzimləyir. Ona görə də bununla bağlı narahatlığa əsas yoxdur. Manatın məzənnəsi üçün o vaxt təhlükə yarana bilər ki, neft 25 dollara düşsün və belə vəziyyət bir neçə ay davam etsin. O zaman yeni devalvasiya baş verəcək. Ancaq gedən prosesləri nəzərə alsaq, əminliklə deyirəm ki, yaxın perspektivdə neftin qiyməti kəskin ucuzlaşmayacaq. Ona görə də ABŞ uçot dərəcəsini 2 dəfə də aşağı salsa, bunun manata təsiri olmayacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
