Dünya bazarlarında neftin qiyməti ətrafında baş verən son proseslər yenidən diqqəti bu məsələyə yönəldib. Qeyd edək ki, neft qiymətlərində yenidən artım müşahidə olunur. Azərbaycan neftinin bir barrelinin qiyməti isə artıq 64 dolları ötüb. Son məlumatlara görə, “AzəriLayt” markalı neftin bir barrelinin qiyməti 0,47 dollar bahalaşaraq 64,42 dollar olub.
Bahalaşmanın hələ bir müddət davam etməsi gözlənir. Bunun isə müxtəlif səbəbləri var. Məsələn, Kanadadan ABŞ-a neft daşıyan boru kəmərində baş verən qəza “qara qızıl”ın qiymətini bahalaşdırır.
Araşdırmalar göstərir ki, Kanadadan ABŞ-a neft daşıyan boru xəttində yaranmış qəza “qara qızıl”ın qiymətindəki yüksəlişə təkan verir. “Keystone” boru kəmərinin operatoru olan “TransCanada” tərəfindən edilən şərhdə həmin xəttlə ABŞ-a neft nəqlinin bu ayın sonuna qədər 85 faiz nisbətində azalacağı bildirilib. Bundan başqa, Amerika Neft İnstitutunun keçən həftə ölkədəki xam neft ehtiyatlarının 6,36 milyon barrel azaldığını açıqlaması da “qara qızıl”ın qiymətindəki artıma təsir edən əsas amildir. İran və Səudiyyə Ərəbistanı arasında yaşanan insidentlər də “qara qızıl”ın qiymətini yüksəldir. Noyabrın 30-da Avstriyanın paytaxtı Vyanada keçiriləcək Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatının (OPEK) Nazirlər Şurasının 173-cü iclasından sonra isə neftin qiymətində növbəti yüksəliş gözlənir. Çünki burada hasilatla bağlı razılaşmanın gələn ilin sonuna qədər uzadılması gözlənir.
Qeyd edək ki, Azərbaycan da Nazirlər Şurasının 173-cü iclasına dəvət olunub. İclasda OPEK və qeyri-OPEK ölkələrlə əldə edilən neft hasilatının azaldılmasına dair saziş üzrə öhdəliklər, eləcə də hasilat kvotasının artırılmasının əsas müzakirə mövzusu olması planlaşdırılır. Onu da bildirək ki, Azərbaycan OPEK-ə üzv və kartelə daxil olmayan ölkələrlə əldə edilən neft hasilatının azaldılmasına dair Vyana sazişi üzrə öhdəliyini oktyabr ayında da yerinə yetirib. OPEK tərəfindən Azərbaycan dəfələrlə saziş imzalanan vaxtdan indiyədək iştirakçılar arasında öhdəliklərini fəal icra edən və liderlik göstərən ölkə kimi qiymətləndirilib. Təşkilat, həmçinin, ölkəmizdə kifayət qədər neft ehtiyatı olduğunu da təsdiqləyir. Belə ki, OPEK Azərbaycanda neft hasilatının ən azı 2040-cı ilədək stabil olaraq sutkada 700-800 min barrel səviyyəsində qalacağını proqnozlaşdırır.
İndilikdə isə atılan addımlar qarşıdakı dövr ərzində neftin qiymətini daha da artıracaq. OPEK-in baş katibi Məhəmməd Barkindo bildirir ki, yaxın tezlikdə qlobal neft tələbatı sutkada 100 milyon barreli ötəcək. O qeyd edib ki, qarşıdlakı iki ildə qlobal neft tələbatının gündəlik 100 milyon barreli ötəcəyi proqnozlaşdırılır. 2040-cı ilə qədər isə bu göstərici 111 milyon barrel səviyyəsinə çatacaq. Bu artan tələbatın əksəriyyəti inkişaf etməkdə olan ölkələrdən formalaşacaq: “Yaxın gələcəkdə neft və qaz dünya enerji səbətində böyük rol oynayacaq. Neft-qaz 2040-cı ilə qədər dünya enerji səbətinin təxminən 52 faizini təşkil edəcək. 2040-cı ilə qədərki dövrdə ümumi enerji tələbatı 35 faiz artacaq”. Bütün bunlar əslində qarşıdakı dövr ərzində neftin qiymətinin aratan xətt üzrə gedəəcyini göstərir.
Bu ayın sonunda OPEK ölkələri və təşkilata daxil olmayan digər hasilatçı dövlətlər arasında razılaşma fonunda neftin qiymətinin minimum 60 dollar səviyyəsində qalması gözlənir. Azərbaycanda neftin büdcə qiymətinin 45 dollar götürüldüyü nəzərə alınarsa, belə vəziyyət ölkəmizə mühüm üstünlüklər, əlavə gəlirlər vəd edir. İndi əksər hasilatçılar OPEK-ə üzv və kartelə daxil olmayan ölkələrlə əldə edilən neft hasilatının azaldılmasına dair Vyana sazişinin müddətinin uzadılmasının tərəfdarıdır. Qətərin energetika və sənaye naziri Məhəmməd bin Saleh Əl-Sada bu xüsusda bildirib: “Sazişin müddətinin uzadılması bazarın sabitləşməsində bizə kömək edəcək. OPEK qlobal neft ehtiyatlarını son beş ilin orta səviyyəsinə endirməkdə müvəffəqiyyətli oldu. Lakin kartel üzrə neft təklifinin artırılmasına daha çox vaxt lazımdır”.
Xatırladaq ki, ötən il noyabrın 30-da OPEK üzrə gündəlik neft hasilatının 1,2 milyon barrel azaldılaraq 32,5 milyon barrelə endirilməsi barədə razılıq əldə olunub. Dekabrın 10-da isə Vyanada OPEK üzvləri ilə təşkilata daxil olmayan 11 ölkə, o cümlədən Azərbaycan ümumi hasilatın sutkada 558 min barrel azaldılması barədə sazişə imza atıb. Bu il mayın 25-də OPEK Nazirlər Şurasının 172-ci iclası çərçivəsində isə Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatına üzv və qeyri-üzv dövlətlər arasında neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddətinin 2018-ci ilin birinci rübünün sonunadək uzadılması barədə razılıq əldə olunub. İndi bu razılığın gələn ilin sonuna kimi uzadılması neftn qiymətini daha da yüksəldəcək.
Nahid SALAYEV
