Azərbaycanın regionun ən aparıcı tranzit ölkəsinə çevrilməsi məqsədilə atılan addımlar ölkə xaricində də diqqətlə izlənir. Artıq bəlli olduğu kimi, bu xüsusda Avropa dövlətlərinin, eləcə də qonşu Rusiya və İranın Azərbaycanla təmasları artıb. Amma bu il Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun istifadəyə verilməsi, Ələt qəsəbəsində yerləşən Bakı Limanının birinci fazasının yekunlaşması, "Şimal-Cənub" beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin Azərbaycandan keçən hissəsində işlərin sürətlə görülməsi və bu kimi digər mühüm layihələr fonunda Azərbaycanın aparıcı tranzit ölkəyə çevrilməsi uzaq Asiya ölkələrində də diqqət izlənir. Məsələn, Çin bu xüsusda indi Azərbaycanla əlaqələrinə daha çox diqqət ayırmağa başlayır.
Digər tərəfdən, Çin həyata keçirdiyi "Bir kəmər, bir yol" strategiyasında Azərbaycana xüsusi yer ayırır. Qeyd edək ki, bu vaxta qədər həmin strategiyanın iştirakçısı olan ölkələrlə nəqliyyat sahəsində çoxtərəfli və ikitərəfli formada 130-dan çox sənəd imzalanıb. "Bir kəmər, bir yol" strategiyası özündə "İpək Yolu İqtisadi Kəməri" və "Dəniz İpək Yolu"nu birləşdirir. Çin rəhbəri Si Tsinpinin irəli sürdüyü təşəbbüsə Azərbaycan iki il əvvəl qoşulub. Belə ki, Prezident İlham Əliyevin 2015-ci ildə Çinə səfəri zamanı bu xüsusda razılıqlar əldə olunub. Azərbaycan tərəfi müxtəlif səviyyəli görüşlərdə özünün nəqliyyat-tranzit imkanları ilə "Bir kəmər, bir yol" strategiyasının reallaşmasına dəstəyini ifadə edib. Bu il inşası başa çatacaq Bakı-Tiflis-Qars xətti həmin strategiya çərçivəsində Avropa ilə Çin arasında ən qısa dəmir yolu əlaqəsini təmin etməyə, bununla da yüklərin daha qısa müddətdə Avropaya və əks istiqamətdə çatdırılmasına imkan verəcək. Elə bu da digər kəmərlərlə müqayisədə Bakı-Tiflis-Qarsa Çinin də marağını əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Çinin Nəqliyyat Nazirliyinin rəsmisi Yu Çunqen bildirir ki, hazırda Çindən "Bir kəmər, bir yol" strategiyasının iştirakçısı olan ölkələrə yük və sərnişin daşınması üçün 356 marşrut var. Bundan başqa, "Bir kəmər, bir yol" ölkələrinin əksəriyyəti ilə dəniz əlaqəsi yaradılıb, hər həftə 4200 uçuş həyata keçirilir, Avropa istiqamətində bir neçə dəmir yolu xətti var. Amma Bakı-Tiflis-Qars xətti Avropa ilə Çin arasında ən qısa dəmir yolu əlaqəsini təmin edəcək. Elə bu da həmin xətt üzrə daha çox həcmdə yük daışnmasına gətirib çıxaracaq. Yəni Bakı-Tiflis-Qars Azərbaycana gözlənildiyindən də çox mənfəət qazandıracaq.
Çinin Azərbaycandakı səfiri Vey Cinhua bununla bağlı qeyd edir:"Azərbaycan ilk günlərdən "İpək Yolu İqtisadiyyat Kəməri"nin yaradılması təşəbbüsünə dəstək verib. Azərbaycan coğrafi mövqeyi baxımından "İpək yolu" layihəsi üçün çox mühüm ölkə statusundadır. 2015-ci il aprelin 4-də Azərbaycan Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankına təsisçi üzv ölkə kimi qoşulub və iyul ayında Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının Dialoq üzrə Tərəfdaşı olub. Çin tərəfi Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturu layihələrində irəli sürdüyü təşəbbüsü və yaxından iştirakını yüksək qiymətləndirir, həmçinin "İpək Yolu İqtisadiyyat Kəməri" layihəsi çərçivəsində Azərbaycanla hərtərəfli əlaqələri inkişaf etdirməkdə, İpək yolu xətti boyunca yerləşən digər ölkələrin inkişafında maraqlıdır. Çin Azərbaycanın Avrasiyada mühüm nəqliyyat qovşağındakı coğrafi üstünlüklərinə böyük önəm verir. Çin tərəfinin dəstəyilə 2017-ci ilin fevralında Azərbaycan Pekində Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu tranzit marşrutu layihəsi və Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun təqdimat mərasimini təşkil edib və yaxşı nəticələr də əldə olunub. Ümid edirəm ki, bu marşrut üzrə Çin - Azərbaycan və bu xətt boyunca olan digər ölkələrin iqtisadi əməkdaşlıq əlaqələri daha da inkişaf edəcək".
Amma istifadəyə verildikdən sonra Bakı-Tiflis-Qarsla digər ölkələrin də çoxsaylı yükdaşımalar həyata keçirməsi gözlənir. "AzRusTrans" şirkətinin baş direktoru Cavid Quliyev də bildirir ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu dəhlizinin istismara verilməsi Azərbaycan üzərindən daşınacaq tranzit yüklərin həcminin artmasına səbəb olacaq. Bu marşruta böyük ümidlər bəslədiyini söyləyən C.Quliyev bildirib ki, Avropaya kimyəvi və yeyinti məmulatları tədarük edən Mərkəzi Asiya ölkələri, Rusiya kimi iri dövlətlər üçün bu dəmiryolu xətti olduqca əlverişli olacaq: "Misal üçün, Özbəkistan polimer məmulatlarını Avropaya Novorossiysk və Riqa limanları vasitəsilə çatdırır. Lakin Bakı-Tiflis-Qars bu marşrutlardan daha əlverişlidir. Hazırda bizim marşrut iki - Xəzər və Qara dənizləri istiqamətlərindən ibarətdir. Ancaq Bakı-Tiflis-Qars istismara verildikdən sonra yüklər birbaşa Xəzər dənizindən Bakı-Tiflis-Qarsla çatdırılacaq. Bundan başqa, Türkmənistanın karbamid kimyəvi məhsulu bu xətlə ixrac oluna bilər. Həmçinin, Rusiyanın taxılı var ki, tələbat 1 mln. ton təşkil edir. Türkiyə həmin taxılı emal edib, hazır məhsul kimi İraq və Suriya bazarında reallaşdırır. Hesab edirəm ki, Bakı-Tiflis-Qarsın potensialı böyükdür. Əlverişli marşrut tranzit yüklərin də həcminin artmasına səbəb olacaq".
Nahid SALAYEV
