Qeyri-neft sektorunun vacib sahələrindən biri kimi Azərbaycanda kənd təsərrüfatının inkişafına xüsusi diqqət yetirilməkdədir. Elə bundan irəli gəlir ki, aqrar sahədə məhsul istehsalı son dövrlərdə əhəmiyyətli dərəcədə artıb.
Bu da, öz növbəsində, aqrar sahədə ixrac həcminin artmasına səbəb olmaqdadır. Ümumiyyətlə, son illərdə Azərbaycanda istehsal olunan kənd təsərrüfatı məhsullarının beynəlxalq bazara ixrac imkanları genişlənib. Xüsusən qonşu Rusiyaya ixracın həcmi artıb. Hazırda Rusiya bazarındakı sabitləşmə meylləri, bura Avropadan aqrar məhsulların idxalına qoyulan qadağanın davam etməsi Azərbaycan ixracatçılarını buraya daha çox məhsul göndərməyə sövq edir.
Onu da xatırladaq ki, Azərbaycanda istehsal olunan kənd təsərrüfatı məhsullarının Rusiyaya ixracı zamanı yaranan problemlər də tam aradan qaldırılıb. Araşdırmalar göstərir ki, Azərbaycan Rusiyaya əsəsən mövsümə uyğun olaraq xiyar, pomidor, soğan, kartof, alma, xurma, çəyirdəkli meyvələr ixrac edir. Bu arada ötən il Rusiyaya ən çox tərəvəz məhsulları ixrac edən ölkələrin adları açıqlanıb. Rusiya Milli Tərəvəz İstehsalçıları İttifaqının yaydığı məlumata əsasən, 2016-cı ildə Mərakeş Rusiyaya 109 min ton, Azərbaycan isə 106 min ton pomidor tədarük edib. Bundan başqa, eyni dövrdə Rusiya İrandan 44 min ton, Belarusdan isə 38,5 min ton xiyar idxal edib. İttifaqın məlumatına görə, daxili istehsal da artır və 2016-cı ilin nəticələrinə əsasən, istixana məhsullarının istehsalı təxminən 875 min ton təşkil edəcək. Bu isə 2015-ci ilin analoji göstəricisindən 17% yüksəkdir.
Hesabatda eyni zamanda ehtimal edilir ki, Türkiyədən idxala qadağanın davam etməsi digər istiqamətlərdən gələn məhsulların həcmini artıracaq. Bura daxil olan əsas dövlətlər sırasında Azərbaycan da yer alır. Qeyd edək ki, Rusiyanın idxal etdiyi pomidorin 50%-ə qədəri, xiyarın isə təxminən 20%-i Türkiyənin payına düşürdü. 2015-ci ildə bu ölkədən idxala qoyulan qadağa həmin bazarda Mərakeş və Azərbaycanın liderliyi ələ keçirməsinə şərait yaradıb. Rusiyalı mütəxəssislər hesab edirlər ki, Türkiyə idxalına qoyulan qadağa davam edərsə, daxildə aqrar məhsulların istehsalı artacaq, eyni zamanda əsasən MDB ölkələrindən, o cümlədən Azərbaycandan bura daha çox məhsul gələcək.
Qərb sanksiyalarından ciddi əziyyət çəkən Rusiya isə onsuz da Azərbaycanla iqtisadi sahədə münasibətlərini daha da dərinləşdirmək niyyətindədir. Hətta belə fikirlər də səslənir ki, Rusiya bazarlarına Azərbaycan kənd təsərrüfatı məhsullarının giriş infrastrukturunun yaradılması haqqında əməli addımlar da atılmalıdır. Bütün bunlar o deməkdir ki, şimal qonşumuz ölkəmizdən daha çox məhsul almağı düşünür və bunun üçün lazım olan bütün addımları atmağa hazırdır. Hazırda Azərbaycan və Rusiya birgə müəssisələrinin yaradılması, logistik mərkəzlərin tikilməsi də xüsusi diqqət mərkəzindədir. Belə vəziyyətdə ölkəmizdən Rusiyaya daha çox məhsul göndəriləcək və bu da, əksər ekspertlərə görə, aqrar sahə üzrə valyuta daxilolmalarını artıracaq. Amma bir məsələni də qeyd edək ki, Azərbaycan özü də Rusiyadan müəyyən aqrar məhsullar alır. Məsələn, Azərbaycana xaricdən gətirilən kartofun əhəmiyyətli hissəsi məhz Rusiyanın payına düşür. Ümumiyyətlə, Rusiya 2016-cı ildə xarici ölkələrə 230 min ton həcmində kartof satıb. Rusiya kartofunun əsas alıcıları Azərbaycan və Ukraynın şərq regionları olub. Qeyd edək ki, ötən kənd təsərrüfatı ilində, yəni 2015-ci il iyul-2016-cı il iyun aylarında Rusiyanın kartof bazarı yüksək məhsuldarlıq dövrünü yaşayıb. Məhsulun çoxluğu Rusiya bazarında 2016-cı ilin birinci yarısında qiymətlərin xeyli ucuzlaşmasına gətirib çıxarıb. İlin sonunu əksər təsərrüfatçılar hətta zərərlə başa vurub. Belə olan halda, əkin sahələrinin azaldılması barədə qərar verilib. Nəticədə, kənd təsərrüfatı sahələri 5% azaldılaraq, 193 min hektaradək, kəndli-fermer təsərrüfatları üzrə isə 4%, yəni 145 min hektara kimi azaldılıb. Ekspertlər hesab edir ki, bu durumda Rusiya yenə idxal olunan aqrar məhsulların həcmini artıracaq. Elə bu da azərbayjanlı fermerlərə Rusiya bazarlarına daha çox məhsul çıxarmaq üçün əlavə imkanlar yaradır. Bura, xüsusən meyvə və tərəvəz daxildir. Hökumətin dəstəyi ilə bu istiqamətlərdə məhsuldarlıq göstəricilərinin yüksəlməsi isə birbaşa ixrac məhsullarımızın rəqabətqabiliyyətliliyinə təsir edir və ona xaricdə, o cümlədən Rusiyada tələbi artırır.
Tahir TAĞIYEV
