Əkrəm Həsənov: "Bankların vəsait cəlb etməli olduğu əsas mənbə bu gün öz funksiyasını yerinə yetirmir"
Azərbaycanda fəaliyyət göstərən kommersiya banklarının xarici öhdəliklərinin ümumi həcmi 2016-cı il dekabrın 1-nə 7 039,1 mln. manat təşkil edib. Bu, noyabrın 1-nə olan göstərici ilə müqayisədə 810,1 mln. manat və ya 13 % çoxdur.
Ötən ilin əvvəlinə olan göstərici ilə müqayisədə kommersiya banklarının xarici öhdəlikləri 1 165,4 mln. manat və ya 14,2 % azalıb. Əvvəlki ilin analoji dövrü ilə müqayisədə isə 972 mln. manat və ya 16 % artım qeydə alınıb.
Analitiklər hesab edir ki, kommersiya banklarının xarici öhdəliklərinin noyabr ayında artım göstərməsi əsasən manatın məzənnəsinin azalması ilə bağlıdır.
Bankların xarici öhdəliklərinin 13 faiz artması barədə fikir bildirən bank sahəsi üzrə mütəxəssis Əkrəm Həsənov "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında qeyd etdi ki, kommersiya banklarına bir neçə mənbədən vəsait daxil olur: "Bəllidir ki, banklar yalnız öz vəsaitləri ilə fəaliyyət göstərmir. Əksinə, bankların pullarının xeyli hissəsi borc vəsaitidir. Məhz bu səbəbə görə bank kredit verərkən öz vəsaitini vermir. Kommersiya banklarının əsas mənbəsi əmanətlər və müştərilərin bank hesabatlarında olan digər pullardır. Vətəndaş banka əmanət yerləşdirir, deməli, banka borc pul verir və ya şirkətin cari hesabatında olan pul da banka verilmiş borc vəsait sayılır. Bankların cəlb etdiyi pulların əsas hissəsini bu vəsaitlər təşkil etməlidir. Artıq hər kəsə bəllidir ki, bank əmanətləri kəskin şəkildə azalıb. Vətəndaşlar banklardakı əmanətlərini geri götürür. Bunun səbəbi etimadın zəifləməsidir. Əmanətlərin Sığortalanması Fondu olsa belə, bəzi banklar əmanətləri geri qaytarmır. Şirkətlərə gəldikdə isə, onlarda da vəziyyət eynidir. Şirkətlər də bağlanan banklardan vəsaiti geri götürə bilmir. Çünki onların vəsaiti yoxdur. Bu səbəbdən şirkətlər də çalışır ki, pullarını banklarda deyil, özlərində saxlasın. Bankların vəsait cəlb etməli olduğu əsas mənbə bu gün öz funksiyasını yerinə yetirmir. Əhali və sahibkarlar banklardan pullarını geri çəkir".
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, banklar, həmçinin, Mərkəzi Bankdan kredit alır. Ötən ildən etibarən Mərkəzi Bank kommersiya banklarına verdiyi kreditin məbləğini azaldıb. Bunun da səbəbi odur ki, Mərkəzi Bank banklara yalnız milli valyuta ilə kredit verə bilər: "Qanunvericiliyə əsasən, vətəndaşlarla sahibkarlar banklarda vəsaitlərini həm milli, həm də xarici valyutada saxlaya bilər. Ancaq Mərkəzi Bank yalnız milli valyuta ilə kredit verə bilər. Mərkəzi Bank artıq neçə müddətdir banklara kredit vermir. Mərkəzi Bankın kredit verməməsi səbəblərindən biri odur ki, banklara kredit verilən kimi onlar manatı dollara çevirir və bununla da milli valyutanı dəyərdən salır. Bu hal devolvasiyaya səbəb olur. Həm də banklara da Mərkəzi Bankdan kredit götürmək sərf etmir. Ötən ilin əvvəlində Mərkəzi Bankın uçot dərəcəsi 3 faiz idisə, indi bu rəqəm 15 faizə çatıb. Çarəsiz qalan banklar üçüncü mənbə olan xaricə müraciət etməli olur. Banklar üçün daxildən vəsait cəlb etmək çətin olduğuna görə xaricdən vəsait cəlb edirlər. Əslində, bankların daxildə cəlb edə biləcəyi vəsait azaldığı üçün xaricdən pul alırlar. Ancaq sizə deyim ki, hazırkı şəraitdə xaricdən 13 faiz artım da yüksək rəqəm deyil. Banklar xaricdən də kifayət qədər vəsait cəlb edə bilmir".
Günel CƏLİLOVA
