Məlumat verildiyi kimi, yanvarın 10-da Azərbaycan Mərkəzi Bankında bank rəhbərləri ilə görüş keçirilib. Burada ölkənin maliyyə sektoru ilə bağlı çox mühüm qərarların verilməsinə dair artıq müəyyən maraqlı məlumatlar səslənir.
Belə məlum olur ki, sözügedən toplantıda valyuta mübadilə əməliyyatlarının aparılması zamanı müəyyən olunmuş faiz dəhlizinin, yəni marjanın ləğv olunması barədə qərar qəbul olunub. Qeyd edək ki, müəyyən edilmiş həmin marja banklara valyutanı Mərkəzi Bankın rəsmi kursundan 4% artığına satmağa icazə vermirdi. Bu da "qara bazar"ın yaranmasına gətirib çıxarmışdı. Başqa sözlə, bu qərar "qara bazar"ın tam yox olmasına gətirib çıxaracaq. Çünki indiki halda valyutanın satışı məsələlərində onun kommersiya banklarından heç bir üstünlüyü qalmır. Müəyyən edilmiş marjanın ləğvi tam üzən məzənnə rejiminə keçid prosesinin başlanğıcı sayıla bilər. Bank ekspertləri bildirir ki, tam üzən məzənnə rejiminə keçid baş tutduqdan sonra valyuta hərracının formatı dəyişəcək. O da bildirilir ki, bankların valyuta mübadilə əməliyyatlarının aparılması zamanı müəyyən olunmuş faiz dəhlizi ləğv olunacaq. Nəticədə banklar tələb və təklifi nəzərə alaraq valyuta alqı-satqısı zamanı məzənnəni özləri müəyyənləşdirəcək.
Bank sektorundakı mənbə isə "Trend"-ə məlumat verib ki, Mərkəzi Bank valyuta hərraclarının keçirilmə prinsiplərində dəyişikliklər edib. Bundan sonra hərraclar həftədə iki dəfə deyil, üç dəfə keçiriləcək. O, hərracların keçirilmə qaydasında da dəyişikliklərin olduğunu təsdiqləyib. Mənbə dəyişikliklər barədə ətraflı məlumat verməsə də, bildirib ki, bu hərraclar bazar şərtlərinə daha yaxın formada keçiriləcək: "Mərkəzi Bank tərəfindən bu tədbirlər tam üzən məzənnə rejiminə keçid çərçivəsində həyata keçiriləcək. Bu məsələ yanvarın 11-də keçirilən iclasın mövzusu olub". Bütün bunlar isə ölkənin maliyyə sektorunda yeni bir mərhələnin başlandığını göstərir. İndi maraq doğuran məsələ tam üzən məzənnəyə keçidin manata necə təsir göstərəcəyidir. Ekspertlər proseslərin gedişində, əslində, manatın bundan sonra dəyər qazanmasını istisna etmir. Bunu şərtləndirən bir neçə məqam var. Əvvəla məlumdur ki, Prezidentin fərmanı ilə makroiqtisadi sabitliyi qorumaq üçün Dövlət Neft Fondundan Mərkəzi Banka 7,5 milyard manat transfert edilməsi barədə qərar qəbul edilib. Ekspertlərə görə, bu transfert gözlənilməz hadisələr, məsələn, neftin kəskin ucuzlaşması, siyasi böhran, maliyyə panikası və sair hallar baş verməsə, bazarı 2017-ci ildə sakitləşdirə biləcək. Ən əsası isə, bu hal dollara olan tələbin qarşılanmasında vacib rol oynayacaq. İqtisadçı-ekspert Samir Əliyev bunu belə izah edir: "Neft Fondu Mərkəzi Banka il ərzində indiki məzənnə ilə 4,2 milyard dollar köçürəcək. Bu, təxminən ayda 352 milyon dollar edir. Hesablamalarımıza əsasən, valyuta bazarının aylıq kəsirinin 300-400 milyon dollar olduğunu yazmışdıq. Deməli bu transfert, gözlənilməz hadisələr baş verməsə, bazarı 2017-ci ildə sakitləşdirə biləcək. Bankların dollar satışı bərpa ediləcək". Onun sözlərinə görə, Mərkəzi Bank vəsaitləri bir neçə istiqamətdə istifadə edəcək: "Ehtiyac yarandıqca hərraca əlavə vəsait çıxartmaq, eləcə də dövlət zəmanətli və bəzi bankların xarici öhdəliklərini qarşılamaq, banklara dollar likvidliyi vermək imkanları olacaq". İqtisadçı bildirir ki, hökumət təxminən 1 il vaxt qazanıb: "Hətta bu təşəbbüsdən sonra da manatın tam üzməsini iddia etmək olmaz. Manat Mərkəzi Bankın dəstəyi ilə üzməkdə davam edəcək. Bu addımlardan sonra manatın bahalaşması baş verə bilər".
Başqa vacib amil odur ki, Neft Fondundan köçürmə makroiqtisadi sabitliyin təmin edilməsi məqsədi də daşıyır. Mərkəzi Bankın faəliyyət istiqaməti nəzərə alınarsa, güman etmək olar ki, baş bank bu vəsaitdən tədiyyə balansında tarazlığı təmin etmək üçün istifadə edəcək. Yəni bununla ölkəyə daxil olan və çıxan dollar kütləsi arasında tarazlıq yaradılacaq və bu da milli valyutanın kursuna təsir göstərən əsas amillərdən biridir.
Manatın məzənnəsi ilə bağlı digər bir amil isə neft qiymətləri ilə bağlıdır. Cari il ərzində neftin qiymətinin 50 dollardan aşağı düşməsi gözlənilmir. Bu isə Azərbaycana gələn neft pullarının həcminin artacağını göstərir. Xatırladaq ki, dövlət büdcəsində neftin qiyməti 40 dollardan götürülüb. Amma hazırda qiymətlər 55 dollardır. Məhz bu vəziyyət ölkəyə gələn dollar kütləsinin proqnozlardan artıq olduğunu göstərir. Təbii ki, bu da manatın məzənnəsinə təsir göstərən vacib amillərdəndir. Elə bu səbəbdən cari il ərzində manatın tədricən dəyər qazanması istisna olunmur. Neftin qiyməti yüksək olarsa, bu bahalaşma özünü daha yüksək həddə göstərəcək. Dövriyyədə dollar kütləsinin artımı isə tam üzən məzənnə rejimi şəraitində manatın bahalaşmasına təkan verən daha bir önəmli faktor sayılır.
Tahir TAĞIYEV
