Azərbaycan hökuməti üçün aqrar sahədə prioritet məsələlərdən biri də istifadəyə cəlb olunan torpaq sahələrinin həcminin artırılmasıdır. Bunda məqsəd kənd təsərrüfatı üzrə ümumi istehsal həcminin artımına nail olmaqdan ibarətdir.
Hökumətin fermerlərə təqdim etdiyi güzəştlər, eləcə də bu sahəyə yardımların artırılması artıq sözügedən istiqamətdə müəyyən irəliləyişlərin olduğunu göstərir. Lakin real vəziyyətin təhlili gələn il ərzində bu artımın daha yüksək rəqəmlə ifadə olunacağını da deməyə əsas verir.
Artıq məlumdur ki, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi "Təyinatı üzrə istifadə edilən və ya təyinatı üzrə istifadə edilməsi mümkün olmayan kənd təsərrüfatı torpaqlarının müəyyən edilməsi meyarları və Qaydası" layihəsini hazırlayıb. Meyarlar və Qaydalar kənd təsərrüfatı torpaqlarına tətbiq ediləcək vergi dərəcəsini müəyyənləşdirmək üçün hazırlanıb.
2017-ci il yanvarın 1-dən etibarən kənd təsərrüfatı torpaqlarına yeni vergi dərəcəsi tətbiq ediləcək. Vergi Məcəlləsində, prezidentin 6 may 2016-cı il tarixli fərmanı ilə edilmiş dəyişikliklərə əsasən, torpaq sahibləri istifadəsiz kənd təsərrüfatı torpaqlarının hər 100 kvadrat metrinə görə 1 manat məbləğində vergi ödəyəcəklər. "Vergi Məcəlləsində dəyişikliklər edilməsi haqqında" qanuna görə, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının verdiyi arayışa əsasən, təyinatı üzrə istifadə edilən və ya irriqasiya, meliorasiya və digər aqrotexniki səbəblərdən təyinatı üzrə istifadə edilməsi mümkün olmayan kənd təsərrüfatı torpaqları üzrə torpaq vergisinin dərəcəsi 1 şərti bal üçün 0,06 manatdır. Təyinatı üzrə istifadə edilən və ya təyinatı üzrə istifadə edilməsi mümkün olmayan kənd təsərrüfatı torpaqları müvafiq icra hakimiyyəti orqanının, yəni Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin təsdiqlədiyi qayda və meyarlar əsasında müəyyən edilir. Ekspertlər isə bildirir ki, bu hal istər-istəməz aqrar məhsulun istehsal olunduğu torpaq sahələrinin həcmini artıracaq. Bu da, öz növbəsində, daha çox kənd təsərrüfatı məhsulunun istehsalı deməkdir. Bu vəziyyət daxili tələbatı ödəməklə yanaşı, ölkənin bu sahə üzrə ixrac potensilanın artması deməkdir. Məsələ ilə əlaqədar iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov bildirir ki, burada əsas məqsəd istifadəsiz kənd təsərrüfatı torpaqlarının dövriyyəyə cəlb edilməsinə nail olmaqdır: "Əslində burada əsas yanaşma ondan ibarətdir ki, vergilər tətbiq olunarsa, o zaman istifadəsiz torpaqları, kənd təsərrüfatı üçün yararlı torpaqları istifadəyə cəlb etmək mümkündür. Belə təcrübə digər ölkələrdə var. Amma burada çox önəmli məqam məhz bunun icrası ilə bağlıdır ki, bu hansı səviyyədə reallaşa biləcək və ümumiyyətlə, vergiyə cəlb edilmə prosesi hansı torpaqları əhatə edəcək. Kənd təsərrüfatı torpaqlarının istifadəsiz qalma səbəblərinin ayrılıqda araşdırılması çox vacibdir. Nəzərə alaq ki, xeyli sayda və sahə etibarı ilə böyük həcmdə torpaqlar istifadəsizdir və həmin torpaqların bir qismi fərqli iş adamları tərəfindən alınıb və ya tutulub. Onlar istifadə edilmir. Həmin torpaqlara vergi tətbiq olunmalıdır və onların yenidən istifadəyə qaytarılmasına ehtiyac var. Məhz bundan sonra bəlli olacaq ki, yeni qərar nə dərəcədə təsirli olacaq, nə qədər əraziləri əhatə edəcək, bütün istifadəsiz torpaqları əhatə edəcəkmi və sair. Yalnız o torpaqları əhatə etməlidir ki, onlar istifadəsizdir, zəbt olunub və sadəcə o torpaqlardan istifadə etmək istəmirlər".
Digər ekspertlərin fikrincə, bu məsələdə hökumətin israrlı olması gələcəkdə dövriyyəyə daha çox torpağın daxil olacağını deməyə əsas verir. Atılan addımlarla
torpaq sahələrinin dövriyyəyə qaytarılması prosesi sürətləndiriləcək. Aydındır ki, dövriyyəyə qayıdan torpaq sahələrinin həcmi artdıqca Azərbaycanda istehsal olunan məhsulun həcmi çoxalmış olacaq. Daxili istehsalın bu zaman böyük hissəsinin yerli məhsullar hesabına ödənilməsinə imkanlar yaranacaq. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, ixrac da artacaq.
Onu da qeyd edək ki, istifadəsiz torpaqların dövriyyəyə cəlb olunması təkcə aqrar sahəni əhatə etmir. Dövlət mənzil tikintisi sahəsində də müvafiq addımlar atmağa hazırlaşır. Azərbaycanda uyğun qiymətə mənzil təminatının inkişafına dair Strateji Yol Xəritəsində də istifadəsiz torpaq sahələrinin 5%-nin dövriyyəyə cəlb edilməsi nəzərdə tutulur. Sənəddə qeyd olunur ki, dövlət mülkiyyətində olan boş torpaq sahələrinin mənzil tikintisinə cəlb edilməsi nəticəsində layihələrin icra xərclərinin 10% azaldılması, seçilmiş sosial qrupa daxil olan ailələrin 10%-nin növbəti 10 ildə mənzillə təmin olunması, urbanizasiya probleminin azalması gözlənir. Bundan başqa, görüləcək tədbirlər nəticəsində bu günədək mənzillə təmin edilməmiş qaçqın və ya məcburi köçkünlərin mənzil şəraitinin yaxşılaşması nəzərdə tutulur. Bütün bunlar istifadəsiz torpaq sahələrinin dövriyyəyə cəlb edilməsinin Azərbaycana böyük dividendlər qazandıracağını göstərir.
Tahir TAĞIYEV
