Qulu İsmayılov: "Digər bir səbəb isə qlobal tələbin azalmasıdır"
İqtisad elmləri doktoru, professor Fikrət Yusifov son yazılarından birində deyib ki, hər bir iqtisadi böhrandan çıxış yolu ölkədəki iqtisadi aktivliyi artırmaqdan keçir.
Onun sözlərinə görə, iqtisadi aktivlik isə, ilk növbədə, ölkə iqtisadiyyatına kapital axını təmin edilməklə əldə oluna bilər: "Bu hər hansı bir yenilik deyil, dünyanın müxtəlif ölkələrinin dəfələrlə keçdiyi yoldur və bu yolun alternativi olmur. Ölkə iqtisadiyyatına investisiya axınını mümkün edən ən mühüm şərt isə ölkədə mövcud olan ictimai-siyasi sabitlik və yatırımlar üçün bundan heç də az əhəmiyyət kəsb etməyən maliyyə sabitliyidir. Bu gün Azərbaycanda ictimai-siyasi sabitlik kifayət bir səviyyədədir. Lakin təəssüf ki, bunu ölkədəki maliyyə sabitliyi haqqında demək mümkün deyil. Ölkənin maliyyə sabitliyinin əsas göstəricisi milli valyutanın durumudur. Milli valyuta sabit deyilsə, deməli, ölkənin maliyyə vəziyyəti sabit deyil. Bu sabitlik olmayan yerdə isə nəinki xarici investorlar, hətta yerli investorlar da ölkə iqtisadiyyatına yatırım etməkdən ehtiyatlanır. Bir sözlə, milli valyutanın qeyri-sabit olduğu dövr investorlar üçün ən təhlükəli dövr hesab olunur. Bu bizim kəşfimiz deyil, reallıqdır". İqtisadçı qeyd edib ki, keçən il manatın məzənnəsində baş vermiş iki kəskin devalvasiya, son devalvasiyadan ötən bir il ərzində onun rəsmi məzənnəsinin daha 13,1 faiz ucuzlaşması (qeyri-rəsmi məzənnənin isə 20 %-dən çox ucuzlaşması) və hökumətin gələn ildən manatı tam sərbəst buraxmaqla bağlı müəyyən etdiyi kurs hər bir investoru ciddi düşündürən məsələdir: "Milli valyutanın məzənnəsi ətrafındakı bu çətinlikləri yaradan başlıca səbəblər neftin qiymətlərində baş verən kəskin azalmalar oldu. Rəqəmlərin dili ilə desək, 2013-cü ilin 10 ayı ilə müqayisədə cari ilin 10 ayı ərzində xarici ticarət dövriyyəmiz 2 dəfədən, ixracımız 60 faizədən çox, qeyri-neft sektorundan ixracımız isə 40 faizdən çox azalıb. Müqayisə edilən dövrdə ümumi ixracın 60 faizdən çox azalmasının bilavasitə neftin qiymətlərinin kəskin şəkildə aşağı düşməsi ilə bağlılığı hər kəsə aydındır. Lakin həmin dövrdə qeyri-neft sektorundan ixracın 40 faizdən çox azalmasının səbəblərini izah etmək olmur. Bu vəziyyətin səbəblərini təhlil etmək ölkə iqtisadiyyatının durumunu araşdırmağa borclu olan müvafiq qurumların vəzifə borcudur".
Biz Fikrət Yusifovdan qeyri-neft sektorundakı ixracın 40 faiz azalmasının səbəbini soruşduq. Professor "Bakı-Xəbər"ə bildirdi ki, o bunun səbəbini bilsəydi, yazısında qeyd edərdi: "Tam səmimi deyirəm, mən bunun səbəblərini bilmirəm, bilsəydim, mütləq həmin yazıda qeyd edərdim".
Digər iqtisadçı Qulu İsmayılov qəzetimizə açıqlamasında bildirdi ki, bu sahədə vəziyyətin ürəkaçan olmadığını rəsmi qurumlar da etiraf edir: "Qeyd edək ki, 2016-cı ilin yanvar- iyul aylarında Azərbaycanın özəl sektorunun ixracı 444 milyon 358 min dollar təşkil edib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 253 milyon 246 min dollar və ya 36 faiz azdır. 2015-ci ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycandan özəl sektorun ixracı 697 milyon 603 min dollar təşkil etmişdi. Azərbaycan nümunəsi bir daha sübut edir ki, artıq devalvasiyalar ixracı artırmır. Çünki digər ölkələr də eyni vaxtda devalvasiyaya gedir. Bu da ixracatçıların əlinə daha çox milli pul keçməsinə imkan vermir. Həmçinin hamı eyni vaxtda ixracı artırmağa yönəldikdə ixrac malı bolluğu yaranır və qiymətlər düşür. Digər bir səbəb isə qlobal tələbin azalmasıdır. İxrac yalnız mal satan tərəfin səyi ilə əlaqədar bir iş deyil. Qlobal durğunluqla əlaqədar olaraq dünya ölkələrində mallara tələbat aşağı düşüb. Neft ixrac edən ölkələrin gəlirləri azaldığından, əhali xərclərini də azaldıb".
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
