Vüqar Bayramov: "Valyuta bazarında psixoloji təsirlərin olması çox vacibdir"
ABŞ-ın Federal Ehtiyatlar Sistemi (FED) dolların uçot dərəcəsini 0.25 % artıraraq 0.75 % səviyyəsinə çatdırıb. Qərarın qəbul edilməsi dollar valyutasının daha da möhkəmlənməsinə səbəb olub. FED-in qəbul etdiyi qərardan sonra Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) mətbuata açıqlamasında qeyd edib ki, dolların uçot dərəcəsinin artırılmasının manatın məzənnəsinə birbaşa təsiri yoxdur.
Həmçinin, məlumatda qeyd edilib ki, bu proseslərin ölkəmizin valyuta bazarına gözlənti kimi psixoloji təsirləri istisna olunmur: "Lakin buna iqtisadi əsas yoxdur. Belə ki, hazırda ölkədə həyata keçirilən məzənnə rejiminə uyğun olaraq ABŞ dollarının manata nəzərən məzənnəsi valyuta bazarındakı tələb-təklif nisbətindən asılı olaraq formalaşır. Xarici valyuta bazarındakı tələb-təklif nisbəti isə əsasən tədiyyə balansının vəziyyətindən, yəni ölkəyə daxil olan və ölkədən çıxan xarici valyutanın həcmi ilə yanaşı, büdcə ehtiyacları üçün neft transferlərinin məbləğindən asılıdır. Ümumilikdə, FED-in faizlə bağlı qərarı qısamüddətli dövrdə adətən böyük həcmdə spekulyativ kapital daxilolmalarına malik olan ölkələrə təsir göstərir. Azərbaycan isə irihəcmli spekulyativ kapital daxilolmalarına malik ölkə olmadığından, FED-in son qərarının təsiri ilə burada hər hansı qısamüddətli dəyişiklik gözlənilmir. O cümlədən, bu qərarın manatın məzənnəsinə birbaşa təsiri yoxdur".
Tənzimləyicidən o da bildirilib ki, Azərbaycan kimi ölkələrə FED-in qərarı orta və uzunmüddətli dövrdə təsir göstərə bilər: "Bu təsirləri qabaqlayıcı rejimdə tənzimləmək üçün Azərbaycan hökuməti və Mərkəzi Bankı adekvat makroiqtisadi sabitlik tədbirləri görür və bundan sonra da görəcək".
Maraqlıdır, iqtisadçıların AMB-nin məlum yanaşmasına münasibəti necədir?
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov buna bir neçə prizmadan yanaşdı: "Mərkəzi Bank FED-in qərarının bizə təsir etmədiyini deyirsə, deməli, spesifik addımlar atmağı düşünmür. Hansı addımlar atacağını indidən demək mümkün deyil. Söhbət ondan gedir ki, FED-in qərarı Azərbaycan bazarına ötən illə müqayisədə daha çox təsir göstərir. Valyuta bazarında psixoloji təsirlərin olması çox vacibdir. Çünki bu, iqtisadi təsirlərin yaranmasına səbəb olur. Mərkəzi Bank hələ FED dolların uçot dərəcəsini artırmamışdan əvvəl tədbirlər görməli idi ki, bu artım bazara ciddi təsir göstərməsin. Mərkəzi Bankın manatı yenidən qorumaq üçün imkanları xeyli məhdudlaşıb. Neftin qiyməti aşağı düşməyə başlayanda Mərkəzi Bankın 16 milyard dollara yaxın valyuta ehtiyatları vardı. Hazırda bu rəqəm 4 milyard təşkil edir. Ötən illərlə müqayisədə AMB valyuta ehtiyatlarının 75 %-ni itirib. İnzibati metodlar indiki məqamda xeyli vəsait tələb edir. AMB-nin indiki məqamda məhz inzibati metodlarla məzənnəyə təsir etmək imkanları məhduddur. Çünki Mərkəzi Bank kifayət qədər vəsait və rezervə malik deyil ki, bazardakı mövqeyini uzun müddət qoruyub saxlaya bilsin".
Vidadi ORDAHALLI
