Əkrəm Həsənov: "Kredit bürosu pis kredit tarixçəsi olan şəxsin borclanmasının və bununla da problemli borcların həcminin artmasının qarşısını alır"
Məlum olduğu kimi, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev "Kredit büroları haqqında" 2016-cı il 28 oktyabr tarixli Qanunun tətbiqi barədə Fərman imzalayıb.
Fərmana əsasən, Nazirlər Kabinetinə tapşırılıb ki, Azərbaycan Respublikası qanunlarının və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin aktlarının "Kredit büroları haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğunlaşdırılması ilə bağlı təkliflərini; həmin qanunun pozulmasına görə məsuliyyət müəyyən edən qanun layihəsini üç ay müddətində hazırlayıb Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə təqdim etsin; həmin qanunun 17.5-ci maddəsinin ikinci cümləsinə uyğun olaraq, müvafiq məlumatların "Elektron hökumət" portalında yerləşdirilməsi, yenilənməsi və kredit büroları tərəfindən əldə edilməsi qaydasını; Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin normativ-hüquqi aktlarının həmin qanuna uyğunlaşdırılmasını üç ay müddətində təmin edib Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə məlumat versin; mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının normativ-hüquqi aktlarının həmin qanuna uyğunlaşdırılmasını nəzarətdə saxlasın və bunun icrası barədə beş ay müddətində Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə məlumat versin; həmin qanundan irəli gələn digər məsələləri həll etsin.
Əhalinin bu qanunla bağlı xeyli gözləntisi var. Xüsusilə nəzərə alsaq ki, dolların bahalaşması nəticəsində bankların kredit portfeli kiçilib, əhalinin ödəmə qabiliyyəti düşüb və problemli kreditlərin həcmi artıb, büronun yaradılması tam zamanına təsadüf edib.
Maraqlıdır, bəs ekspertlərin bununla bağlı gözləntiləri nədir?
Sözügedən məsələni şərh edən iqtisadçı-ekspert Əkrəm Həsənovun fikrincə, kredit bürosu vətəndaşların və şirkətlərin kredit tarixçəsinin bazasını aparan qurumdur: "Hər hansı vətəndaşın kredit təşkilatına, lizinq şirkətinə, mobil telefon operatoruna, nisyə mal satan dükana, kommunal xidmət göstərən müəssisəyə və digərlərinə olan borcu kredit bürosunun bazasına daxil edilir. Necə? Borcu verən qurum vasitəsilə. Məsələn, vətəndaş bankdan kredit alarkən bank, dükandan nisyə mal alanda isə dükan və s. bu barədə dərhal kredit bürosuna məlumat verir. Həmin məlumatdan necə istifadə edilməsinə gəlincə, bankdan kredit götürmək istəyəndə həmin bank kredit bürosunun bazasına daxil olub vətəndaşın kredit tarixçəsi ilə tanış olur və o cümlədən bunun əsasında borcu verib-verməmək haqda qərar qəbul edir. Başqa sözlə, kredit bürosu pis kredit tarixçəsi olan şəxsin borclanmasının və bununla da problemli borcların həcminin artmasının qarşısını alır. Bu mənada kredit bürosu çox lazımlıdır. Əslində, belə bir qurum Azərbaycanda artıq 10 ildən çoxdur mövcuddur. Həmin qurumun adı Mərkəzləşdirilmiş Kredit Reyestridir (MKR). Əvvəllər Mərkəzi Bankın, bu ildən isə Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasının nəzdində fəaliyyət göstərir. Orada yalnız bankların və bank olmayan kredit təşkilatlarının verdiyi kreditlər haqda məlumat var və həmin məlumatdan da, təbii, yalnız sözügedən qurumlar istifadə edə bilir. Digər borcverənlər MKR-də iştirak etmir. Bu da kredit risqlərini artırır. Çünki ola bilər ki, vətəndaşın kredit təşkilatları üzrə kredit tarixçəsi müsbətdir, amma dükanlara və digər şəxslərə xeyli ödənilməmiş borcu var. Belə şəxs də asanlıqla banklardan kredit ala bilir, çünki banklar onun mənfi tarixçəsini bilmir. Buna görə də kredit bürolarının yaranması ilə bağlı əsas gözlənti odur ki, orada bütün əsas borcverənlər cəmləşsin və hər bir şəxsin kredit tarixçəsi tam olsun".
Vidadi ORDAHALLI
