Pərviz Heydərov: "Bu nə vaxtsa baş tutmalıdır"
"Tam üzən məzənnə" rejiminə keçid həyata keçirilməlidir və bu baxımdan, ilk növbədə, yaxın və ortamüddətli dövrdə məzənnə siyasətinin əsas strateji hədəfi kimi idxalın əvəzlənməsi siyasətinin dəstəklənməsi prioritet seçilə bilər. Bu barədə "Azərbaycanın milli iqtisadiyyat perspektivi üzrə Strateji Yol Xəritəsi"ndə qeyd edilib.
Sənəddə göstərilib ki, qlobal əmtəə bazarlarında neftin qiymətinin kəskin aşağı düşməsinin Azərbaycanın xarici və daxili iqtisadi balansına neqativ təsirlərini minimuma endirmək, ölkə iqtisadiyyatının beynəlxalq rəqabət qabiliyyətini yüksəltmək, həmçinin, ölkənin malik olduğu xarici valyuta ehtiyatlarının bütövlüyünü təmin etmək məqsədilə Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) İdarə Heyətinin 2015-ci il 21 dekabr tarixli qərarı ilə sabit məzənnə rejimindən imtina edilib, "üzən-tənzimlənən məzənnə" rejiminin tətbiqinə başlanıb: "Tam üzən məzənnə" rejiminin tətbiqinə nail olmaq üçün ilk növbədə yaxın və ortamüddətli dövrdə hazırda tətbiq edilən "üzən-tənzimlənən məzənnə" rejiminin məzmununun bir daha dəqiqləşdirilməsi vacibdir".
Bu arada yayılan məlumatlara görə, gələn ilin yanvarından ümumiyyətlə manatın məzənnəsi sərbəst buraxılacaq, hansısa müdaxilə olmayacaq. Deyilənlər nə dərəcədə doğrudur? Belə olsa, bunun hansı nəticələri ola bilər? Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Pərviz Heydərov bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: "2-ci devalvasiyadan indiyədək manat dollar qarşısında 12 faizdən çox, 1-ci devalvasiyadan keçən müddət ərzində 65 faizdən çox, devalvasiyalardan əvvəlki dövrlə (1 dollar - 0,78 qəpik olan) müqayisədə isə 124 faizə yaxın ucuzlaşıb. Bu hələ "tam üzən məzənnə" rejimi mexanizmi əsasında baş verməyib. Bu rejimə keçilsə, yəni məzənnə tamamilə valyuta bazarının öhdəsinə buraxılsa idi, qeyd olunan rəqəmlər daha kəskin xarakter daşıya bilərdi. Sual oluna bilər ki, niyə?
Tam "sərbəst üzən məzənnə" rejiminə keçid üçün, birincisi, mükəmməl valyuta bazarı mövcud olmalıdır. Yəni bazar iqtisadiyyatı sisteminin tələblərinə uyğun, tələb və təkliflə çıxış edən subyektlərin - tərəflərin sayı kifayət qədər geniş olan bir valyuta bazarı olmalıdır. İkincisi, istehlak bazarında qiymətləri operativ və düzgün tənzimləmə imkanları olmalıdır. Üçüncüsü, ölkədən idxal-ixrac əməliyyatları rəqabət qabiliyyətli şəraitdə həyata keçirilmə imkanına sahib olmalıdır. Dördüncüsü, dövlətin və hökumətin mövcud maliyyə ehtiyatları da dayanıqlı gücə sahib olmalıdır. Bu siyahını bir az da uzatmaq olar. Bu sadalananların heç birinə biz hazırda malik deyilik. Ona görə də hesab edirəm ki, yaxın perspektivdə bizdə "sərbəst üzən məzənnə" rejiminə keçid mümkün olmayacaq. Düzdür, bu, nə vaxtsa baş tutmalıdır və baş tutacaq. Ancaq buna, ölkənin "Milli iqtisadiyyat perspektivi üzrə Strateji Yol Xəritəsi"ndə də qeyd olunduğu kimi, məhz istehlak səbətində idxal məhsullarının payının azaldılmasına nailolma səviyyəsinə uyğun şəkildə, məzənnə üçün müəyyən edilən dəhlizin tədricən genişləndirilməsi yolu ilə nail olmaq mümkündür. Bu məsələnin də həlli yenə gəlib sonda qeyri-neft sektorunun inkişafına dayanır". Vidadi ORDAHALLI
