Dünya ölkələrinin avro ilə saxlanan valyuta ehtiyatları ciddi təhlükə altına düşə bilər. Buna əsas səbəb sözügedən valyutanı yaradan Avropa İttifaqının dağılma ehtimalının artmasıdır. Böyük Britaniyanı qurumdan ayrılması ilə prosesin dayanacağı gözlənsə də, ittifaqa üzv ölkələrin bəzilərində gözlənilən hakimiyyət dəyişikliyi tamam fərqli mənzərə yarada bilər.
Hesab edilir ki, Avropa İttifaqından ayrılan ölkələrin sayı artsa, bu, avronun sürətlə dəyərsizləşməsi və sonda dövriyyədən çıxmasına gətirib çıxaracaq. Belə vəziyyət isə valyuta ehtiyatlarının tərkibində avro olan ölkələr üçün heç də xoş deyil. Qeyd edək ki, Azərbaycanın da strateji valyuta ehtiyatlarının tərkibində böyük həcmdə avro var. Bu mənada Avropa İttifaqında baş verənlər ölkəmiz tərəfindən də diqqətlə izlənir.
İndi isə ilk olaraq Fransa və İtaliyanın Avropanı tərk etmə ehtimalı artır. Fransa elektoratı bundan əvvəl də Avropa İttifaqında üzvlüyü davam etdirib-etdirməmək sualının referenduma çıxarılmasını tələb edib. Bu ölkədə keçirilmiş rəy sorğusu fransızların 53 faizinin Britaniyadakına bənzər referendumun keçirilməsini istədiyini göstərib. Fransada millətçi Milli Cəbhə Partiyasının lideri Marin Le Pen sözügedən rəy sorğusunun nəticələrini alqışlayıb. Bundan başqa, eyni rəy sorğusu göstərib ki, fransızların 25 faizi Avropa sərhədlərindən sərbəst gediş-gəlişin əleyhinədir. Təhlilçilər diqqəti belə bir məqama çəkir ki, qanlı Paris basqınını törədənlər Şengen zonasında asudə hərəkət edərək Fransaya gələ bilmişdi. Xatırladaq ki, Almaniya ilə yanaşı Fransa da Avropa İttifaqının daşıyıcı sütunlarından biridir.
Lakin miqrant axını və iqtisadi böhran fransız əhali arasında Avropa İttifaqına bağlılığı sarsıdıb və əksinə, ifrat sağçı Milli Cəbhənin populyarlığını artırıb. Özü də bu partiyanın liderinin bir neçə ay sonra keçiriləcək prezident seçkilərində qalib gəlmək ehtimalı kifayət qədər yüksəkdir. O da Fransanın Avropa İttifaqından ayrılmasını istəyir və bu proses "Frexit" adını alıb. Prezident seçkilərində Marin Le Penlə Respublikaçılar Partiyasının namizədi mübarizə aparacaq. Bu partiyanın praymerizində Fransua Fiyon qalib gəlib. Fransada onu "Putinin dostu" adlandırırlar. Kremlin mətbuat xidmətinin rəhbəri Dmitri Peskov bu deyilənləri təsdiq edib: "Onların münasibətləri Vladimir Putin hələ baş nazir olarkən formalaşıb. Tez-tez-görüşürdülər, danışıqlar masası arxasında birlikdə saatlarla vaxt keçiriblər. O vaxt kifayət qədər qurucu işlər görülürdü. Doğrudan da, onları kifayət qədər mehriban münasibətlər birləşdirir". Fransua Fiyon da, qalib gələcəyi təqdirdə, Avropa İttifaqını tərk etməkdə maraqlı olduğunu bildirib.
Fransa ilə yanaşı, İtaliya da Avropa İttifaqını tərk edə bilər. Bu məsələ dekabrın 4-də İtaliyada keçiriləcək referendumun nəticəsindən asılı olacaq. Həmin vaxt İtaliya konstitusiyasına dəyişiklik edilməsi ilə bağlı referendum keçiriləcək. Referendumda "Xeyr" üstünlük təşkil edərsə, o zaman İtaliya da Avropa İttifaqı üzvlüyündən çıxa bilər. Çünki İtaliyada keçiriləcək 4 dekabr referendumunda İtaliyanın indiki baş naziri Matteo Renzinin hökumətdə qalıb-qalmaması müəyyən olunacaq.
Matteo Renzi baş nazirlikdən gedərsə, o zaman onun yerinə İtaliyanın Avropa İttifaqı üzvlüyü əleyhinə olan "Beş ulduz" Hərəkatının gəlməsi gözlənir. Hətta sözügedən hərəkat, hakimiyyətə gəldikləri təqdirdə, İtaliyanın Avropa İttifaqını tərk etməsi məsələsinin aktuallaşacağını bəyan edib. Bu baxımdan da İtaliyada keçiriləcək 4 dekabr referendumu vacib əhəmiyyət daşıyır. Digər tərəfdən isə 4 dekabr referendumu İtaliyada İkinci Dünya Müharibəsindən sonra təşkil olunacaq ən yaddaqalan konstitusiya islahatı kimi qiymətləndirilir. Seçki öncəsi vəziyyət də onu göstərir ki, İtaliyada "Beş ulduz" Hərəkatının hakimiyyətə gəlmək şansı böyükdür. Hollandiya və Çexiya da Avropa İttifaqını referendumla tərk etmək niyyətini gizlətmir. Hollandiyada keçirilmiş rəy sorğusunda respondentlərin 53 faizi ölkələrinin belə bir imkana malik olmasını istədiyini bildirib. Çexiyanın baş naziri Boquslav Sobotka isə deyib ki, onun ölkəsi də Londondan nümunə götürməlidir. Bütün bunlar Avropa İttifaqının parçalanma ehtimalını artırır. İttifaqın parçalanması isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, avroya böyük zərbə olacaq.
Tahir TAĞIYEV
