Neftlə yanaşı, dünyanın enerji bazarında xüsusi diqqət cəlb edən məsələlərdən biri də təbii qaza diqqətin artmasıdır. Araşdırmalar göstərir ki, dünya miqyasında təbii qaza olan tələb getdikcə artır. Belə vəziyyət qaz hasilatı ilə məşğul olan ölkələrin maraqlarına tam cavab verir.
Azərbaycan da qaz hasilatçısı kimi dünya bazarlarında baş verənləri yaxından izləyir və ölkəmizin bu bazarda rolu artır. Belə ki, Azərbaycan bazarlara getdikcə daha çox həcmdə təbii qaz çıxarır. Məsələn, bu ilin ilk doqquz ayında Türkiyə Azərbaycandan 4,84 milyard kubmetr təbii qaz idxal edib. Ötən ilin yanvar-sentyabr aylarında isə Azərbaycandan Türkiyəyə 4,4 milyard kubmetr təbii qaz ixrac olunub. Ötən il Azərbaycan Türkiyəyə ümumilikdə 6,169 milyard kubmetr qaz ixrac edib. Cari ilin yekunlarında isə Azərbaycanın qardaş ölkəyə bundan da çox miqdarda qaz göndərməsi gözlənir.
"Cənub Qaz Dəhlizi"nin əsas hissələrindən biri sayılan TANAP-ın işə düşməsilə Türkiyəyə satılan qazın miqdarında da böyük artımlar olması proqnozlaşdırılır. Bu arada "BP Türkiyə"nin prezidenti Mik Stamp bildirib ki, "Cənub Qaz Dəhlizi"nin vaxtında və nəzərdə tutulan büdcə daxilində tamamlanması əsas prioritetdir. Layihəni planlaşdırılan vaxtda bitirməyi hədəflədiklərini qeyd edən M.Stamp "Cənub Qaz Dəhlizi"nin Avropa hissəsini təşkil edən TAP qaz boru kəmərinin təməlinin bu ilin may ayında qoyulduğunu xatırladıb: "Layihənin başlanğıc hissəsi olan "Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin Genişləndirilməsi" üzrə işlərin 50 faizi görülüb. "Şahdəniz-2" təbii qaz layihəsi uğurla irəliləyir. TANAP Azərbaycan təbii qazı ilə təmin edəcək "Şahdəniz-2" layihəsi üzrə işlər sürətlə davam edir və işlərin 80 faizi artıq tamamlanıb. Layihədəki şəriklərimizlə əməkdaşlığımız uğurla davam edir. Hədəfimiz 2018-ci ildə Türkiyəyə, 2020-ci ilin əvvəlində isə Avropaya Azərbaycan təbii qazını çatdırmaqdır". Enerji təminatının davamlılığı və təhlükəsizliyi baxımından milyard dollarlıq boru kəmərlərinin mühafizəsinin çox əhəmiyyətli olduğunu bildirən M.Stamp deyib: "Təhlükəsizlik boru kəmərləri üçün vacib şərtdir. BP öz boru kəmərlərinin təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün daim investisiya yatırır". Boru kəmərlərinin enerji daşıyıcılarının nəqlinin əsas hissəsini təşkil etdiyini deyən M.Stamp təhlükəsizliyin həmişə vacib məsələ olduğunu bildirib.
Xatırladaq ki, "Şahdəniz-2" yatağından ildə 16 milyard kubmetr təbii qaz çıxarılması planlaşdırılır. Bu qazın 6 milyard kubmetrinin TANAP-la Türkiyəyə, 10 milyard kubmetrinin isə TAP-la Avropaya nəql edilməsi planlaşdırılır. Məhz bu vəziyyət Azərbaycanın təbii qazdan gələn gəlirlərinin artmasına səbəb olacaq. İsveçrənin gündəlik "Neue Zürcher Zeitung" qəzeti də Azərbaycanın təbii qaz bazarında rolunun getdikcə artdığını və Avropanın enerji təhlükəsizliyinə verdiyi töhfənin artdığını bildirir. Qəzet xatırladır ki, təbii qaz baxımından Azərbaycan Avropa İttifaqı üçün strateji əhəmiyyətə malikdir. Bildirilir ki, əməkdaşlığın mərkəzi sütununu "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi təşkil edir. Qeyd olunur ki, Azərbaycan qazını Avropa bazarlarına çıxarmalı və nəql tutumu kifayət qədər güclü olan TANAP, TAP yaxın gələcəkdə "geniş dəhliz" ola bilər. Beləliklə, Azərbaycan Avropanın təbii qazla təminatında udanlar sırasında öz yerini alacaq. Azərbaycanın qaz bazarında artan əhəmiyyəti həm də ölkəmizin bu günlərdə Qaz İxracatçısı Ölkələrinin Forumuna (GECF) üzvlüyə qəbul olunmasıdır. Təşkilatın baş katibi Hüseyn Adeli Azərbaycanla birgə GECF-ə Perunun da üzv olduğunu bildirib:"Biz heyətimizə Azərbaycanla Perunu əlavə etmişik və sıralarımıza qoşulmaq istəyən digər ölkələrlə danışıqlar aparırıq". Görüşdə Əlcəzairin, Boliviyanın, Qətərin, Misirin, BƏƏ-nin, Ekvatorial Qvineyanın, İranın, Liviyanın. Nigeriyanin, Rusiyanın, Trinidad və Tobaqonun və Venesuelanın təmsilçiləri iştirak edib. Azərbaycan, Hollandiya, Norveç, Oman və Peru nümayəndələri isə görüşə müşahidəçi qismində qatılıblar. "Qaz OPEK"i adlandırılan bu təşkilat 2001-ci ildə Tehranda yaradılıb, rəsmi olaraq isə 2008-ci ildə Moskvada təsis edilib. Təşkilata dünyanın ən iri qaz ixracatçıları daxildir ki, onlar dünyada mövcud olan qaz yataqlarının 42%-nə malikdirlər. Həmin ölkələrdə təsdiqlənmiş qaz ehtiyatlarının 70%-i, boru ilə qaz nəqli həcminin 40%-i, maye təbii qaz bazarının 65%-i cəmləşib. Artıq Azərbaycanın da bu quruma üzv olması ölkənin dünya qaz bazarında mövqelərinin daha da güclənməsinin göstəricisi kimi çıxış edir.
Tahir TAĞIYEV
