Bank sektorunda problemli kreditlərin artımı bu sahədə hələ də yanlışlıqlara yol verildiyini göstərir. Bankların müştərilərin maliyyə vəziyyətini düzgün qiymətləndirməməsi, yüksək faiz siyasəti qaytarılma vaxtı keçən kreditlərin həcmində artıma səbəb olur.
Bu kreditlərin miqdarının azaldılması istiqamətində bankların yanlış addımı və düzgün olmayan siyasəti isə məsələnin həllini uzadır. Bu fonda, Mərkəzi Bankın rəsmi məlumatına görə, problemli kreditlərin həcmi 1 milyard 597 milyon manata çatıb. Halbuki, 2016-cı ilin əvvəllərində bu göstərici 1 milyard 314 milyon manat olub. Yaranmış vəziyyət onu göstərir ki, bu ilin ötən ayları ərzində problemli kreditlərin həcmi rəsmi statistikada 283 milyon manat artıb. Problemli kreditlərin ümumi kredit portfelində payı artıq 10 faizə yaxınlaşır. Bu isə bank sektoru üçün yetərincə ciddi rəqəmdir. Çünki sözügedən dövrdə ümumi kredit portfelinin həcmi 16 milyard 785 milyon manat olub. Monitorinqlər göstərir ki, yubanmalar, əsasən, istehlak kreditləri üzrə qeydə alınır. Problemli kreditlərin həlli istiqamətində atılan addımlar isə məqbul deyil. Bankların hətta belə kreditlərə görə müştəriləri hədələmələri də hansısa nəticə vermir. Ekspert Vüqar Bayramov da bunu məqbul saymır və bildirir ki, son zamanlar bəzi bankların kredit borcu olan şəxslərin iş yerinə zəng etməsi, hətta krediti ödəyə bilməyən şəxs dövlət qurumunda çalışırsa, onun tabe olduğu nazirliyə məlumat verəcəyi ilə bağlı hədələr artıb: "Bəzi banklar belə təzyiqlərdən istifadə etməklə borcun ödənilməsinə çalışır. Bankın öz borcunu istəməsinə heç kim etiraz etmir, amma bu, sivil və qanunvericiliyin imkan verdiyi hallar çərçivəsində olmalıdır. Hədə metodları səmərəli olmamaqla yanaşı, qanunvericiliyə də ziddir. Bank borclu ilə bağlı məlumatları ictimai şəkildə bölüşməklə ödənişi tələb edə bilməz. Borcunuz varsa və bank sizə bu yollarla təzyiq edirsə, daha məqsədəuyğundur ki, sizi hədələyən bankı məhkəməyə verərək kompensasiya tələb edəsiniz. Mövcud qanunvericilik sizə belə banklardan kompensasiya tələb etmək və almaq hüququ verir. Bununla hədə yolu seçərək sizdən borc tələb edən banklardan siz də pul alın. Bu, həmçinin, belə banklara borcu olanlardan pulu daha sivil yollarla istəmək vərdişi aşılaya bilər.
Bu yaxınlarda mənə müraciət edən və bank tərəfindən ona göndərilən "hədə" mesajı ilə də tanış olanda bəzi bank əməkdaşlarının "iş prinsipləri" daha aydın bəlli olur".
AZCOLL Ekspert Mərkəzi də bankların borc məsələsində yanlışlığa yol verdiyini bildirir: "Əksər hallarda alacaq borcları olan banklar, kredit təşkilatları və nisyə alqı-satqı ilə məşğul olan şirkətlər borcun alınması prosesinə lazımi diqqət və maliyyə vəsaiti ayırmır. Borcun özünə isə şirkətin aktivi və real alınacaq gəlir kimi baxırlar. Bu arxayınlıq səbəbilə də borcun geri qaytarılması üçün primitiv təqib (2 dəfə satış meneceri zəng vurur, bir dəfə mühasib, bir dəfə baş mühasib) aparmaqla kifayətlənirlər. Təqib nəticə vermədikdə isə işi konveyer üsulu ilə heç bir araşdırma aparılmadan məhkəməyə göndərirlər. Çıxan qərarın icra olunması barədə isə heç bir məqsədyönlü iş görülmür. Nəticədə isə borclar kağız üzərində qalır". O da qeyd olunur ki, əslində bank, şirkət rəhbərliyi borcların zərər kimi silinməsi və silinmiş borcların sona qədər təqibi ilə bağlı konkret mövqeyə malik olmalıdır. Hər bir borcun geri qaytarılması üçün həmin borcun xüsusiyyətlərindən asılı olaraq büdcə ayrılmalıdır. Amma banklar buna getmir və nəticədə qaytarılmayan kreditlərin də miqdarı artır. Digər bir vacib məqam isə bu işin peşəkarlara həvalə edilməsidir. Burada ya düzgün təşkil edilmiş daxili struktur bölməsi, ya da kənar kollektor agentliyi borcun təqibini həyata keçirməli və borcun geri bərpa olunması üçün məsuliyyət daşımalıdır. Amma banklar burada da çox vaxt yanlış siyasət yürüdür. Digər tərəfdən onlar daha yüksək faizlə kredit verərək zərəri də kompensasiya etməyə cəhd edir. Amma təcrübə göstərir ki, yüksək faiz özü problemli kreditlərin miqdarının artmasına yol açır. Bu səbəbdən bankların kredit siyasətində dəyişikliklər olması vacib şərt kimi çıxış edir.
Tahir TAĞIYEV
