Ruslan Atakişiyev: "Ancaq mütləq indeksləşmə aparılmalıdır"
Məlum olduğu kimi, 2012-ci ildə Azərbaycan SSR-i Əmanət Bankında batmış əmanətlər geri qaytarıldı. Lakin bu yalnız 1992-ci il yanvarın 1-nə qədər olan əmanətlərə şamil edildi. Ondan sonra qoyulan əmanətlərə aid edilmədi.
Bu da cəmiyyətdə birmənalı qarşılanmadı və müəyyən narazılıqlara səbəb oldu. Ona görə ki, 1992-ci ildə və ondan sonra Əmanət Bankına pul yatıran vətəndaşların sayı az deyildi. Bir müddət əvvəl 1992-ci ildə batmış əmanətlərin qaytarılması üçün müzakirələrin aparılacağı deyilsə də, sonra bu məsələ nədənsə gündəmə gətirilmədi.
Sözügedən əmanətlərin qaytarılmaması ilə bağlı müxtəlif arqumentlər səsləndirilir. Səslənən arqumentlərdən biri ondan ibarətdir ki, 1992-ci ildə banka yatırılan əmanətlərin qaytarılması sovet əmanətlərinə nisbətən mürəkkəbdir. Həmin ərəfədə manat Azərbaycanın pul vahidi kimi dövriyyəyə buraxılıb. Onlar sovet rublu ilə deyil, 1992-1993-cü illərdə Rusiya Bankının çap etdiyi rubllarla paralel dövriyyədə idi. Yalnız 22 noyabr 1993-cü ildə sovet və Rusiya pulları dövriyyədən çıxarıldı. 1 yanvar 1994-cü ildən sonra Azərbaycan manatı ölkə ərazisində yeganə ödəmə nominalı oldu. 1992-1995-ci illər ərzində baş verən sürətli inflyasiya manatın dəyərini öldürdü. Beləliklə, yatırılan əmanətlərin dəyəri ucuzlaşdı. Həmin əmanətlərin qaytarılmamasının başlıca səbəbini də məhz bununla əlaqələndirirlər.
Qeyd edək ki, vətəndaşlar sözügedən dövrdə vəsaitlərini məhz sovet əmanət kitabçasında yatırıb. Ancaq 1992-ci ilin yanvarına qədər qoyulan əmanətlər qaytarılarkən, kitabçalar vətəndaşlardan yığışdırıldı. Bütün hallarda, 1992-ci ildən qoyulan əmanətlər qaytarılsa, daha ədalətli olar.
Maraqlıdır, ekspertlər bununla bağlı həll yolunu nədə görür?
Sözügedən məsələni dəyərləndirən İqtisadi Resursların Öyrənilməsi Mərkəzinin rəhbəri Ruslan Atakişiyev buna bir neçə prizmadan yanaşır: "Ümumiyyətlə, 1992-ci ilin yanvar ayından qoyulmuş əmanətlərin qaytarılması gündəmdə mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bir sıra insanlar 1990-1992-ci illərdə öz vəsaitini sovet banklarından çıxarıb yeni yaranan Azərbaycan banklarına qoydular. Ancaq onlar sonrakı dövrdə, məlum olduğu kimi, öz fəaliyyətini dayandırdı. Ümumiyyətlə, 1992-ci ildə qoyulan əmanətlərin qaytarılmasına Milli Məclisdə baxılmalıdır, müvafiq sənədlər hazırlanmalıdır və qanun qəbul edilməlidir. Maliyyə Nazirliyinin müvafiq icrası əsasında da, dövlət büdcəsindən əvvəlki sovet dövründə olan əmanətlərin qaytarılması mexanizminə və təcrübəsinə uyğun, mərhələli şəkildə həmin vəsaitləri hissə-hissə qaytarmaq olar. Ancaq mütləq indeksləşmə aparılmalıdır. 1992-ci ildə qoyulan əmanətlər hazırda banklar tərəfindən verilmir. Əmanətçilər banklara gedərək o əmanətləri ala bilmir. Bu böyük problemdir. Həmin vəsaitlər sığortalanmadığına və belə olduqda banklar heç bir öhdəlik daşımadığına görə də əmanətçilərə ödənişlərin edilməsində maraqlı deyil. Belə olduğu üçün dövlət öz vəsaiti ilə əhaliyə yardımçı olmalı, kompensasiya ödəməlidir".
Vidadi ORDAHALLI
