Qeyri-neft məhsullarının ixracı sahəsində atılan addımlar bu istiqamət üzrə ölkəyə daxil olan valyuta həcminin əhəmiyyətli dərəcədə artımına səbəb olacaq. Bu qənaətdə olan ekspertlərin fikrincə, ixraca göstərilən dövlət dəstəyi tədbirləri proseslərin məhz bu istiqamətdə inkişafına təkan verəcək.
İxracın kreditləşməsi, ixrac əməliyyatlarına təminatın verilməsi, ixrac kreditləri üzrə faizlərin bir qisminin ödənilməsi də prosesi daha çevik hala gətirir. Artıq Azərbaycanda bəzi malların, xüsusən də aqrar məhsulların istehsalı daxili tələbatdan daha çox olmağa başlayıb və bu da yerli məhsulların ixracına imkan verir. Söhbət əsas etibarı ilə qeyri-neft sektorundan edir. Bu sektorun həm ölkə biznesi, həm də büdcə gəlirlərində payının artması müşahidə olunur.
Təhlilçilər diqqəti həm də ona yönəldir ki, ixrac potensialının artırılmasında infrastruktur imkanları da getdikcə daha təkmil hala gətirilir. Belə ki, hazırda həyata keçirilən və Azərbaycanı onun əsas tərəfdaşları ilə əlaqə qurmağa yönəldən layihələr ölkəmizin ixrac mövqelərini möhkəmlədəcək. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun, Şimal-Cənub dəmir yolu dəhlizinin inşa prosesinin başa çatmaqda olması, Ələt qəsəbəsində Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı Azərbaycana daha çox məhsul ixrac etməyə imkan verir. Bütün bunlar nəticə etibarilə ölkə iqtisadiyyatını daha güclü hala gətirəcək. Xüsusən də aqrar sahənin bu istiqamətdə mühüm prioritetə çevrilməsi gözlənir. İqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov da bildirir ki, ölkədə artıq istehsal olunan və valyuta gətirəcək məhsulların xarici bazarlara çıxarılması mərhələli şəkildə Azərbaycanda kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalının artmasına, eləcə də qeyri-neft sektorunun daha da inkişafına səbəb olacaq. Ölkə başçısının aqrar məhsulların xarici bazarlara çıxarılması ilə bağlı xüsusi tapşırıqlarının olduğunu deyən iqtisadçı-ekspert söyləyir ki, bu tapşırıqlar ölkəmizə xarici valyutanın daxil olması, ölkəmizin neftdən asılılığının aradan qaldırılması baxımından vacib məqamdır: "Təbii ki, burada söhbət istehsal tələbatı yüksək olan məhsullardan gedir. Bildiyiniz kimi, Azərbaycanın bəzi meyvə və tərəvəz məhsullarının yerli istehsalı daxili istehlakdan daha çoxdur. Ölkə bazarı 9 milyonluq bazardır və bu baxımdan istehsal olunan məhsulların xarici bazarlara çıxarılmasına ehtiyac var. Lakin ölkə başçısının tapşırığına əsasən, aqrar məhsullar ənənəvi deyil, yeni bazarlara çıxarılmalıdır. Təbii ki, burada söhbət Avropa Birliyi, Körfəz və Asiya ölkələri bazarından gedir. Avropa Birliyi 450 milyonluq istehlaka malik olmaqla dünyanın ən böyük bazarlarındandır. Bu baxımdan Azərbaycanın kənd təsərrüfatı məhsullarının həmin bazara daxil olmasına ciddi ehtiyac var".
Ekspert qeyd edir ki, ölkədə ixracın stimullaşdırılması, dəstəklənməsi ilə əlaqədar həyata keçirilən siyasət yerli məhsulların qiymətlərinin artırılmasına gətirib çıxarmamalıdır: "Apardığımız müşahidələrə əsasən deyə bilərik ki, bəzi hallarda tərəvəz məhsulları artıq istehsal olunur və belə olduqda onların yerli istehlakında ciddi problemlər yaranır. Bəzən məhsullar çürüyür, yararsız hala düşürlər. Bu baxımdan ixracın stimullaşdırılması həm də kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalının artmasına səbəb olacaq. Bu da həm daxili bazardakı qiymət artımını, həm də idxaldan asılılığı aradan qaldıracaq. Əslində fermer nə qədər çox məhsul istehsal edəcəksə, bir o qədər çox ölkəyə xarici valyuta cəlb etmək imkanı qazanacaq. Belə olan halda o, istehsalını genişləndirəcək və nəticə etibarı ilə daxili bazara daha çox məhsul çıxarılacaq".
Özü də nəzərə almaq lazımdır ki, aqrar məhsullar əsas etibarı ilə regionlarda istehsal olunur. Məhz bu vəziyyət regionların hesabına ixrac potensialının yüksəlməsinə gətirib çıxaracaq. Regionların inkişafı artıq Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun ixrac potensialının artmasına gətirib çıxarır. Regionların həm də ərzaq təhlükəsizliyinin formalaşması və qorunmasında rolunun artması müşahidə olunur.
Daha bir önəmli məqam isə odur ki, ixracatda iqtisadiyyatın, belə demək olarsa, əsas düşməni tərəfdaş ölkələrin əsas valyutalarına, birinci növbədə isə dollara nisbətdə milli valyutanın möhkəmlənməsidir. Belə ssenari yerli istehsalçıların rəqabətə davamlılığına mənfi təsir göstərə bilər. Amma hazırda rubl, dollar, avronun manata nisbətdə mövqeləri güclüdür. Bu isə Azərbaycandan ixrac həcminin artmasına əlavə zəmin yaradır və ölkədən ixrac daha sərfəli vəziyyətə gəlir.
Tahir TAĞIYEV
