Son günlərdə intensiv yağan yağışlar əsasən bölgələrdə yaşayış evlərinə, həyətyanı təsərrüfatlara ciddi ziyan vurub. Bu fonda isə yenidən gündəmə gələn məsələlərdən biri evlərin sığorta edilməsi ilə bağlıdır. Çünki belə hallarda dəyən ziyanı məhz sığorta şirkətləri ödəyir. Lakin problem bundadır ki, zərər dəyən evlərin böyük əksəriyyəti sığortalı deyil. Halbuki, hələ 5 il əvvəl qüvvəy minən qanuna əsasən, evlərin sığortalanması icbari xarakter daşıyır.
Amma araşdırmalar göstərir ki, son təbii hadisələr zamanı, ölkə üzrə digər bölgələrlə yanaşı, ziyan dəyən rayonlarda demək olar ki, evini sığortalayan yoxdur. Bunu sığorta şirkətlərinin yerli nümayəndəlikləri də təsdiqləyir. "AzərSığorta" şirkətinin Masallı filialının müdiri Böyükağa Malıyev bildirib ki, evlərə və əmlaklara ziyan dəysə də, hələlik müraciət edən olmayıb: "Bəzi vətəndaşlar sığortaya laqeyd yanaşır. Bəziləri isə sığortadan məqsədyönlü şəkildə istifadə etmək istəyir. Cənub zonasında, xüsusilə də kənd yerlərində evlərin böyük hissəsi çiy kərpicdən tikildiyindən, sığortalamaq üçün yararlı deyil. Ona görə də belə evləri sığortalayarkən ehtiyatlı davranırıq. Əksər hallarda evlər qəzalı vəziyyətdə olur. Sığorta üçün müraciət edən vətəndaşların çoxu da evləri qəzalı vəziyyətdə olduğu üçün müraciət edir".
"AzSığorta"şirkətinin Cənub filialından da bildiriblər ki, subasma nəticəsində evlərə xeyli ziyan dəysə də, hələlik müraciət edən olmayıb. Filialın müdiri Mirqələm Əliyev bildirib ki, buna səbəb evlərin, demək olar ki, heç birinin sığortalanmamasıdır: "Maarifləndirmə tədbirlərinə baxmayaraq, vətəndaşlar hələ də evlərinə laqeyd münasibət bəsləyir. Bunu statistika da göstərir". Belə ki, bu ilin 9 ayında Masallı rayonundan cəmi 12 ev "AzSığorta"da sığortalanıb. Filial müdirinin sözlərinə görə, evlərini sığortalayanlar da adətən ya altı-satqı zamanı, ya da hər hansı sənədləşmə işi aparılan zaman notariusun tələbi ilə bunu edir.
Masallı ilə yanaşı, subasma nəticəsində Goranboyda da evlərə və əmlaklara xeyli ziyan dəyib. Buna baxmayaraq, sığorta müraciəti edən olmayıb. "AtaSığorta" şirkətinin Qərb filialının müdiri Elnur Həsənov sığorta ilə bağlı vəziyyətin Goranboyda Masallıdan heç də fərqlənmədiyini deyib. Onun sözlərinə görə, adətən bank girovunda olan evlər sığortalanır, bu da tələbə uyğun olaraq edilir: "Vətəndaşlar evi yalnız qəzalı vəziyyətə düşəndən sonra şikayət edir və dövlətdən yardım istəyir. 30 manat ödəyib evini sığortalayan tapmırıq ki, ödəniş edək". Ümumiyyətlə, real vəziyyətdə əmlak sığortası ilə bağlı daha çox obyekt sahibləri müraciət edir. Evlərə gəlincə, real vəziyyət göstərir ki, həqiqətən də bu sahədə böyük problem var. Mütəxəssislər də qeyd edir ki, qanunvericilik daşınmaz əmlakın icbari sığortasını nəzərdə tutsa da, bu prosesin tətbiqi hələ də gözlənilən nəticəni vermir.
Bir daha xatırladaq ki, 2011-ci il iyunun 24-də "İcbari sığortalar haqqında" qanun qəbul edilib. 2012-ci il yanvarın 1-dən tətbiqinə başlanan qanun hüquqi və fiziki şəxslərə məxsus tikililərin, yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinin, yaşayış evləri və binalarının, mənzillərin, eləcə də avtomobillərin icbari qaydada da sığortalanmasını nəzərdə tutur. Qanunda yaşayış evləri və mənzillər üçün sığorta tarifi sığorta məbləğinin 0,2%-i həcmində müəyyən edilib. Beləliklə, Bakı şəhərində sığortanın miqdarı 25 min manat, ilkin ödənişin məbləği isə 50 manat, Sumqayıt, Gəncə, Naxçıvan şəhərlərində sığortanın miqdarı 20 min manat, ilkin ödənişin məbləği 40 manat, digər yaşayış məntəqələri və bölgələrdə isə sığortanın miqdarı 15 min manat, ilkin ödənişin məbləği 30 manatdır. Amma nəzarət mexanizmi yetərli olmadığından, sığortalanan evlərin sayı azdır. Xüsusən də bölgələrdə.
Araşdırmalar göstərir ki, avtomobillərlə daşınmaz əmlakın icbari sığortası eyni vaxtda tətbiq edilməyə başlasa da, yaşayış evləri və mənzillərin icbari sığortasında xeyli zəiflik müşahidə edilir. Ölkədə avtomobillərin 99 faizinə icbari sığorta tətbiq edilsə də, hər üç daşınmaz əmlakdan ikisi icbari sığortadan keçmir. Halbuki, icbari sığortadan istifadə edilməsi olduqca vacib olmaqla yanaşı, bu, daşınmaz əmlak sahibləri üçün əlverişlidir. Ekspertlər bildirir ki, daşınmaz əmlakın icbari sığortasından istifadə edilməməyinin səbəblərindən biri də vətəndaşların daşınmaz əmlakın icbari sığortası üzrə məlumatlılıq səviyyəsinin aşağı olması ilə bağlıdır. Bu hal onların daşınmaz əmlakın icbari sığortasından istifadə etmələrini məhdudlaşdırır. Halbuki, qeyd olunduğu kimi, icbari sığorta vətəndaşlar üçün vacibdir. Bu, əmlaka, yaşayış mənzillərinə, eləcə də qeyri-yaşayış binalarına dəyən hər hansı ziyanın sığorta şirkəti tərəfindən ödənilməsinə gətirib çıxarır. Belə vəziyyət isə vətəndaşların əlavə maddi ziyana düşməsinin qarşısını alır.
Tahir TAĞIYEV
