Rəşad Həsənov: "Hökumət bu ikisi arasında balans müəyyənləşdirməli, mümkün qədər birtərəfli deyil, ikitərəfli siyasət həyata keçirməlidir"
Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) Azərbaycanda müşahidə olunan yüksək inflyasiya şəraitində sərt pul-kredit siyasətinin həyata keçirilməsinin tərəfdarıdır. Fondun "Regional inkişafın inkişaf perspektivləri: Yaxın Şərq və Mərkəzi Asiya" hesabatında qeyd edilir ki, Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionunun neft ixrac edən ölkələrində bu il inflyasiya 2008-ci ildən etibarən ilk dəfə ikirəqəmli səviyyəyə çatıb.
Bu səbəbdən də BVF hesab edir ki, inflyasiya təzyiqinin yüksək olduğu Azərbaycanda pul-kredit siyasətinin sərtləşdirilməsi aktuallığını qoruyur. BVF analitikləri bu il ÜDM-də 2,4 faiz azalma, 2018-21-ci illərdə isə 4 faizlik iqtisadi artım olacağını təxmin edir.
BVF ortamüddətli perspektivin yaxşılaşması və iş yerlərinin yaradılmasını makroprudensial siyasətin sərtləşdirilməsi və antiböhran tədbirləri ilə bağlayır. Qeyri-neft sektorunun inkişafı üçün struktur və institusional islahatlar lazımdır. Bundan başqa, idarəetmə metodları təkmilləşdirilməli, şəffaflıq artırılmalıdır.
Son icmala əsasən, bu il ölkədə inflyasiya 10,2 %, gələn il 8,5 % olacaq.
Əslində, Azərbaycan Mərkəzi Bankı 2016-cı ildən sərt pul-kredit siyasəti yürüdür. Ölkə kredit qoyuluşunun azalması, faiz dərəcələrinin artması, məcburi ehtiyat normalarının qaldırılması, dövriyyədə olan pul kütləsinin azaldılması sərt pul siyasətinin əlamətidir.
Bütün bu deyilənlərin fonunda Azərbaycan BVF-nin tövsiyələrinə əməl etməlidirmi? Sərt pul-kredit siyasətinin həyata keçirilməsi davam etdirilsə, bunun iqtisadiyyat üçün hansı müsbət və mənfi təsirləri özünü göstərəcək? Sözügedən məsələni dəyərləndirən iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənovun fikrincə, sərtləşdirmə dedikdə, faktiki olaraq, Azərbaycanda davam etdirilən monetar siyasətdən söhbət gedir: "Pul kütləsinin azaldılması, kredit faizlərinin yüksəldilməsi və uçot dərəcəsinin artırılması. Bütövlükdə götürüldükdə bu alətlər pul siyasətinin sərtləşdiriməsi istiqamətində istifadə olunan alətlərdir. Hazırda pul kütləsinin azaldılması trendi davam etdirilir. Burada hədəf iki istiqamətdədir. Biri inflyasiyanın müəyyən qədər nəzarət olunan formada saxlanması, digəri isə əlavə valyuta tələbinin qarşısını müəyyən qədər almaq. İkincisi uçot dərəcəsidir. Uçot dərəcəsində son bir ildə təxminən 4 dəfədən çox artım olub. Hazırda 15 faizdir. Halbuki, il yarım bundan əvvəl təxminən 3,7 faizə qədər azalmışdı. Bu kimi alətlərdən istifadə etmək yolu ilə Mərkəzi Bank və hökumət inflyasiyanın tənzimlənməsinə, eyni zamanda valyuta tələbinin məhdudlaşdırılmasına cəhd göstərir. BVF məsələyə məhz bu prizmadan yanaşır. Ancaq, bir çox hallarda, pul-kredit siyasətinin sərtləşdirilməsi iqtisadiyyatın digər sahələrində neqativ nəticələrə gətirib çıxarır. Ona görə də burada ikili siyasət aparılması vacibdir. Sərtləşdirmə iqtisadi böhranın qarşısını alır, xüsusilə Azərbaycan kimi ölkələrdə. Təbii ki, pul siyasətinin sərtləşdirilməsi iqtisadiyyatın nağd pula olan çıxış imkanlarını məhdudlaşdırır. Bu da, öz növbəsində, istehlak qabiliyyətini zəiflədir. İstehlak qabiliyyətinin zəifləməsi isə yalnız yerli istehlaka hədəflənmiş istehsalı çökdürən amillərdən biridir. Yəni bu baxımdan da götürdükdə bunlar silsilə olaraq digər sektorlarda neqativ hallar formalaşdıra bilər. Ona görə də hökumət bu ikisi arasında balans müəyyənləşdirməli, mümkün qədər birtərəfli deyil, ikitərəfli siyasət həyata keçirməlidir".
Vidadi ORDAHALLI
