OPEK təşkilata üzv olmayan 12 ölkəyə oktyabrın 29-da Vyanada keçiriləcək görüşdə iştirak etmək üçün dəvət göndərib. Dünya maliyyə birjalarında isə Vyana görüşünün nəticələri böyük səbrsizliklə gözlənməkdədir. Hazırda OPEK Vyana görüşünə daha çox sayda neft hasilatçısı cəlb etməyə çalışır. Onlar arasında Azərbaycan da var.
Venesuelanın neft naziri Euloxio del Pino bu xüsusda bildirib: "Biz Rusiya, Azərbaycan, Qazaxıstan, Oman, Misir, Bəhreyn, Kolumbiya, Meksika, Trinidad və Tobaqo, Boliviya, Norveç və Kanadanı dəvət etmişik". Euloxio del Pino Rusiya və Qazaxıstanın dəvətə müsbət cavab verdiyini əlavə edib. Azərbaycan da görüşdə iştirak edəcək və ölkəni energetika naziri Natiq Əliyev təmsil edəcək. Del Pino isə qeyd edib ki, oktyabrın 28-də OPEK ölkələri nümayəndələrinin görüşü keçiriləcək, 29-da isə digər dövlətlərin təmsilçiləri onlara qoşulacaq. Qeyd edək ki, Norveç sammitdə iştirakdan imtina edib.
Hazırda əsas gözləntilər bundan ibarətdir ki, OPEK qəti addımlar atmaqla neft bazarında qiymət səviyyəsini yüksəldə biləcək. Rusiyanın Enerji və Maliyyə İnstitutunun iqtisadiyyat bölməsinin rəhbəri Marsel Salikov OPEK üzrə razılığın əldə olunmasının Səudiyyə Ərəbistanı və İranın mövqeyindən asılı olacağını deyib. Bildirib ki, Səudiyyə Ərəbistanı yaşadığı iqtisadi çətinliklərlə əlaqədar öz mövqeyini dəyişmiş kimi görünür: "Lakin OPEK-ə üzv ölkələr arasında istehsal səviyyəsini sabitləşdirməklə bağlı razılıq əldə edilməsə, 2015-ci ilin sonunda olduğu kimi, razılığın əldə olunmaması nəticəsində neftin qiymətində yenidən əhəmiyyətli dərəcədə ucuzlaşma ola bilər. Fikrimcə Rusiya, OPEK-in hansı qərar qəbul etməsindən asılı olmayaraq, müstəqil hərəkət etməlidir".
Xatırladaq ki, keçən ay Əlcəzairdə toplaşan OPEK-ə üzv ölkələr son 2 ildə 70 faizdən çox ucuzlaşan xam neftin qiymətini yüksəltmək üçün gündəlik neft istehsalının 33,6 milyon barreldən 32,5 milyon barrelə salınması ilə bağlı razılığa gəliblər. İstanbulda keçirilən 23-cü Dünya Enerji Konqresində OPEK səlahiyyətliləri ilə bir araya gələn Rusiya isə Vyana yığıncağında istehsalı "dondurmaq"la bağlı qəbul olunacaq qərarı dəstəkləyəcəyini bildirib. Lakin razılığın əldə olunmasını mümkünsüz sayanlar da var. Fransanın "BNP Paribas" bankının əmtəə bazarları direktoru Harri Tçilinquirian bu fikirdədir ki, OPEK və Rusiya arasında davam edən neft hasilatının azaldılması və ya məhdudlaşdırılması üzrə danışıqların, qarşılıqlı edilən ümidverici şərhlərə baxmayaraq, hər hansı bir razılıqla nəticələnməsi çətin görünür. O bildirib ki, Liviya, Nigeriya və İran kimi bir çox OPEK-ə üzv böyük istehsalçılar neft hasilatını artırmaq istəyir: "OPEK-ə üzv olmayan, lakin dünyanın ən böyük neft ixracatçılarından biri olan Rusiya isə kartelə üzv ölkələr arasında neft istehsalının məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutan rəsmi bir razılığı dəstəkləyəcəklərini mütəmadi dilə gətirir. Rusiyanın hasilatı "dondurması" neft bazarının tarazlanmasına kifayət qədər təsir etməyəcək. Buna görə də, OPEK və Rusiya arasında qarşılıqlı ümidverici şərhlərə baxmayaraq, neftin qiymətinin gələcək taleyi barədə razılığın əldə olunması çətin görünür". OPEK-ə üzv ölkələr arasında neft tədarük səviyyəsini ölçən ortaq bir sistemin olmadığını da vurğulayan H.Tçilinquirian bildirib: "Ümumi kvota olmadığı üçün bəzi ölkələr istehsal həcmi barədə rəqəmləri yüksək açıqlayaraq noyabr danışıqlarından əvvəl üstünlük əldə etməyə çalışa bilər. Məsələn, İraq ümumi kvota sisteminə qətiyyətlə qarşı çıxır. Amma OPEK toplantısında sırf təşkilatın etibarını qorumaq məqsədilə bir razılaşma əldə oluna bilər. Bununla belə, son nəticədə əldə ediləcək razılığın neft bazarlarındakı tarazlığı kökündən dəyişməsi çətin görünür".
İstənilən halda isə ümumi razılıq hasilatçıların, o cümlədən də Azərbaycanın xeyrinədir. Amma razılıq əldə olunmasa belə, Azərbaycan neft qiymətindən asılılığını azaldıb. Məsələ ilə bağlı Prezident İlham Əliyev Bakıda keçirilən Azərbaycan-Xorvatiya biznes forumunda çıxışında bildirib: "Bildiyiniz kimi, neftin qiymətinin kəskin şəkildə düşməsi bizim gəlirlərimizi azaldıb. Eyni zamanda, biz builki büdcəmizdə neftin bir barrelinin qiymətini 25 dollar səviyyəsində təsbit etmişik. Bu gün artıq qiymət iki dəfə bahadır. Düşünürəm ki, biz bu vəziyyətdən minimal ziyanla çıxacağıq. Bildiyiniz kimi, bizim şaxələndirmə siyasətimiz var. Uzun illərdir bunu həyata keçiririk. Bunun sayəsində neft bizim ümumi daxili məhsulumuzun 33 faizini təşkil edir. Biz ümumi daxili məhsulumuzu şaxələndirməyə nail olmuşuq və neftin qiymətlərindən asılılığımızı azaltmışıq. Biz bu gün ixracımızın şaxələndirilməsi ilə məşğuluq. Biz istərdik ki, Avropa bazarlarına qeyri-neft sahəsinə aid, rəqabət qabiliyyətli məhsullarla daxil olaq".
Tahir TAĞIYEV
