Ölkədə inflyasiya həddinin lazımi səviyyədə saxlanması, əhalinin istehlak qiymətlərindən əziyyət çəkməməsi hökumətin xüsusi diqqət mərkəzində yer alır. Bu xüsusda son dövrlərdə atılan addımlar qiymət artımını əngəlləyən əsas faktora çevrilib.
Belə bir vaxtda isə diqqət çəkən məqamlardan biri Beynəlxalq Valyuta Fondunun sərt pul-kredit siyasətinin həyata keçirilməsi ilə bağlı Azərbaycana tövsiyəsidir. Fondun hesabatında deyilir ki, qurum Azərbaycanda hökm sürən inflyasiya şəraitində sərt pul-kredit siyasətinin həyata keçirilməsinin tərəfdarıdır: "Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionunda yerləşən neft ixrac edən ölkələrdə bu il inflyasiya 2008-ci ildən etibarən ilk dəfə ikirəqəmli səviyyəyə çatıb. İnflyasiya təzyiqinin olduğu Azərbaycanda pul-kredit siyasətinin sərtləşdirilməsi aktuallığını qoruyur".
Qeyd edək ki, pul-kredit siyasəti ilə inflyasiyanın aşağı həddə saxlanması istiqamətində Mərkəzi Bank, əslində müəyyən addımlar atır. Məsələn, uçot dərəcəsi son aylarda bir neçə dəfə qaldırılıb və hazırda baş bankın uçot dərəcəsi 15% səviyyəsindədir. Azərbaycanla oxşar iqtisadiyyata malik Rusiya və Qazaxıstan ötən il birdən-birə uçot dərəcələrini 16%-ə qaldırıb. Azərbaycanda da Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini inflyasiya səviyyəsini cilovlamaq üçün qaldırdı.
Onu da bildirək ki, uçot dərəcəsinin artırılması milli valyutanı bahalaşdıran amil sayılır. Bu, banklar tərəfindən manata tələbatı da azaldıb. Çünki mərkəzləşdirilmiş kreditlər bu uçot dərəcəsində verilir. Belə ki, əvvəl kreditlər 13%-lə verilirdisə, indi 15%-lə verilir. İkincisi, uçot dərəcəsinin qaldırılması əmanət bazarına təsir edib. Çünki kreditlər bahalaşdığına görə banklar alternativ mənbələrdən istifadə etməyə çalışır. Ona görə də manat əmanətlərinin faizi bahalaşır. Bahalaşan manat isə inflyasiyanın artmasına imkan vermir. Hazırda Mərkəzi Bank uçot dərəcəsini makroiqtisadi göstəricilərin dinamikası, o cümlədən inflyasiya üzrə meylləri, maliyyə bazarlarında gedən prosesləri nəzərə almaqla müəyyənləşdirir.
Burada daha bir amil isə ölkədə dövriyyədə olan pul bazasının artmasının qarşısını almaq üçün görülən işlərdir. Mərkəzi Bank depozit hərracı keçirməklə buna nail olmağa çalışır. Oktyabrın 1-nə olan məlumata əsasən, pul bazası əvvəlki ayla müqayisədə 602,1 milyon manat azalaraq 6 milyard 810,3 milyon manata düşüb. Bu da inflyasiyanın qarşısının alınmasına öz təsirini göstərir. Risq Peşəkarları Assosiasiyasının rəhbəri Elman Sadıqov bildirir ki, inflyasiyanın nəzarətdən çıxmaması üçün hökumətə müəyyən qədər vaxt lazımdır. Ekspert zərərlərin kompensasiya edilməsi üçün islahatların daha sürətlə aparılmasının vacibliyini vurğulayır: "Bu tədbirlər həm də inflyasiya təhlükəsini cilovlamağa kömək edəcək. Sırf monetar üsullarla vəziyyətdən çıxmaq çətindir. İslahatlar kompleks olaraq bütün sektorları əhatə etməlidir". Elə hökumət də məhz bu istiqamətdə addımlar atır. Məsələn, banklarda artıq bütün əmanətlər məbləğindən asılı olmayaraq qorunur. Ekspertlər Mərkəzi Bankın mikrokreditlərə və istehlak kreditlərinə tətbiq etdiyi faiz tavanının ləğvini də bu fonda vacib sayır. Düzdür, bu, kreditlərin bahalaşmasına gətirib çıxaracaq, amma manat kreditləri də iqtisadiyyata yol tapmış olacaq. Digər tərəfdən Mərkəzi Bank müəyyən rıçaqlardan istifadə etməklə faizləri aşağı sala bilər.
Hələlik isə hesab olunur ki, pul-kredit siyasətinin sərtləşdirilməsi davam etməlidir. Çünki Mərkəzi Bank büdcə öhdəliklərinin yerinə yetirilməsi, iqtisadiyyatı pulla təmin etmək üçün pul kütləsini artırsa, bu halda manata təzyiq artacaq. Belə vəziyyətdə isə manatın müəyyən hissəsi dollara çevrilə bilər ki, bu da dollara tələbatı artırmaq iqtidarındadır. Elə buna görə də pul-kredit siyasətinin sərtləşdirilməsi vacib sayılır. Bu fonda istisna deyil ki, qarşıdakı dövrdə Mərkəzi Bank inflyasiyanı cilovlamaq üçün uçot dərəcələrini yenidən qaldırsın. Çünki belə vəziyyət manatı bahalaşdırmaqla qiymət artımının da qarşısını əhəmiyyətli dərəcədə almış olacaq. Qiymət artımının qarşısının alınması isə sadə istehlakçılar üçün olduqca vacib əhəmiyyət kəsb edir.
Tahir TAĞIYEV
