2023-cü ilin sentyabr ayının 1-nə Azərbaycanda quraşdırılmış POS-terminalların ümumi sayı 81 219 ədəd təşkil edib. Bu göstəricinin həcmi ötən ayla müqayisədə 2.2% və ya 1861 ədəd azalıb. Nağdsız ödənişlərin artırılması üçün müvafiq addımların atıldığı bir vaxtda bu azalma müəyyən suallar doğurur.
Onu da qeyd edək ki, POS-terminallar bank kartlarının istifadəsi baxımından çox vacibdir. POS-terminalların sayının azalması, güman olunur ki, bəzi kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərinin bağlanması və ya birləşməsi ilə bağlıdır. Sahibkarlıq subyektlərinin sayı dəyişdikcə POS-terminalların sayına və ya POS-terminallara tələbə təsir göstərir.
Ekspertlər bildirir ki, bir sıra xidmət və ya satış obyektlərində POS-terminallar quraşdırılsa da, onlardan istifadə olunmur, vətəndaş bank kartından istifadə etmək istəyən zaman POS-terminalın işləmədiyi deyilərək bank kartı ilə ödəniş qəbul edilmir.
Rəqəmsallaşan dünyada, nağdsız ödənişlərin artması lazım olan bir zamanda POS-terminalların azalması nə ilə əlaqədardır?
“POS-terminalların azalmasının əsas səbəblərindən biri də banklar tərəfindən müəyyən faizin tutulmasıdır”
İqtisadçı ekspert Günay Hüseynovanın sözlərinə görə, POS-terminal bəzi sahibkarlara sərf etmədiyi üçün ondan istifadə etmirlər: “Müəyyən sahibkarlar var ki, post-terminal istifadə etmir. Bəziləri yalandan müştəriyə deyir ki, aparat yoxdur və ya çalışmır. POS-terminalların azalmasının əsas səbəblərindən biri də banklar tərəfindən müəyyən faizin tutulmasıdır. Sahibkar bir məhsulun üzərinə nə qədər pul qoya bilər ki, hələ bir banka da faiz ödəsin? Bundan əlavə, həmin vəsaitdən yeni məhsul da almalıdır. Digər tərəfdən, POS-terminalla olan ödənişlərdə sahibkar pulu həmin gün hesabdan çəkə bilmir. Bu da, təbii ki, onlara sərf etmir. Digər tərəfdən, sahibkar nağd satış edir, alıcıya kassa çeki vermir, vergidən yayınır. Sahibkarlara nağd ödənişdənsə, kartla ödəniş daha sərfəli edilməlidir. Əslində bütün şərtlər sərfəli olsa, sahibkarlara da maraqlı olardı. Çünki obyektdə pulun saxlanması, daşınması və digər hallar çətindir”.
Iqtisadçı hesab edir ki, sahibkarlara müəyyən güzəştlər tətbiq edilməlidir: “Sahibkarın qazancı olmadıqdan sonra vergini nə ilə ödəməlidir? Dövlət əslində sahibkarın vergi verməsində maraqlı olmalıdır. Ona görə də bu sahəyə ciddi nəzarət lazımdır”.
Günel CƏLİLOVA
