Azərbaycanda illərdir qəbulu gecikən Rəqabət Məcəlləsinin bu il nəhayət, qəbulu gözlənilir. Belə ki, ölkə prezidentinin qanunvericilik təşəbbüsü ilə Milli Məclisə Rəqabət Məcəlləsinin layihəsi daxil olub. Məcəllə 12 fəsil 84 maddədən ibarətdir. Sözügedən məcəllənin qəbulu ilə “Antiinhisar fəaliyyəti haqqında”, “Haqsız rəqabət haqqında”, “Təbii inhisarlar haqqında” qanunlar və digər hüquqi aktlar yeni, vahid hüquqi sənəddə birləşdirilmiş olacaq.
Məcəllə hazırlanarkən müxtəlif dövlət orqanları, biznes assosiasiyaları ilə geniş müzakirələr aparılıb, onların rəy və təklifləri nəzərə alınıb. Layihə Türkiyə, ABŞ, Avropa İttifaqı, Almaniya, Avstriya, Latviya, Litva, Macarıstan və Çexiya qanunvericilikləri başda olmaqla, qabaqcıl beynəlxalq təcrübə, həmçinin yerli bazarın xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla ərsəyə gətirilib. Hesab edilir ki, Rəqabət Məcəlləsinin qəbul olunması ölkə iqtisadiyyatının inkişafı, biznes mühitinin əlverişliliyinin artırılması, azad sahibkarlığın təşviqi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb etməklə, ölkədə sahibkarların sağlam rəqabət şəraitində fəaliyyətinin hüquqi əsaslarını müəyyən edəcək. Yeni məcəllə, eyni zamanda istehlakçıların hüquqlarının müdafiəsini, məhsul və xidmətlərin keyfiyyətinin daha da artırılmasını hədəfləyir. Milli Məclisdə Rəqabət Məcəlləsi layihəsinin ictimai dinləməsi keçiriləcək. Dinləməyə bütün maraqlı tərəflərin nümayəndələri dəvət olunacaq. Azərbaycan hökuməti Rəqabət Məcəlləsi üzərində hələ 2004-cü ildən bəri işlər apardığını bildirir. Müxtəlif illərdə məcəllənin layihəsi parlamentin müzakirəsinə də təqdim olunmuşdu. 2006-cı ildə hətta Milli Məclisdə ikinci oxunuşda qəbul edilmişdi, amma iş bununla da bitdi. Hazırda sahibkarlıq sahəsində rəqabət mühiti 1995-ci il tarixli “Haqsız rəqabət haqqında” və 1993-cü ildə qəbul olunan “Antiinhisar fəaliyyəti haqqında” qanunlarla tənzimlənir. Yeni layihəyə əsasən, rəqabət qanunvericiliyinin pozulmasına görə maliyyə sanksiyaları tətbiq olunacaq. Bundan əlavə, 50 faizdən az, lakin 35 faizdən çox bazar payına sahib təsərrüfat subyekti müvafiq bazara təsir imkanına malik olduqda orada hökmran mövqe tutmuş hesab ediləcək. Həmçinin aşağı və yüksək inhisar qiymətlərinə dair meyarlar müəyyənləşəcək. Rəqabət Məcəlləsinin layihəsi parlamentin payız sessiyasında müzakirəyə çıxarılacaq. Ekspertlərin fikrincə, Rəqabət Məcəlləsinin qəbul olunması Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün çox vacibdir. Müəyyən inhisarçılığın qarşısının alınması, sahibkarlar üçün azad rəqabətin formalaşması üçün bu məcəllənin qəbul olunması çox vacibdir. Hesab edilir ki, məcəllə indiki variantda qəbul olunarsa, Azərbaycanın daxili bazarında da çox ciddi problemlər aradan qalxacaq. O cümlədən də qiymətlərə təsir edəcək, azad rəqabətin açılması üçün şərait yaradacaq.
İqtisadçı Natiq Cəfərli dı bildirir ki, Rəqabət Məcəlləsi monopolistlərə müəyyən problemlər yaradacağından uzun illərdir qəbul edilmirdi: “Rəqabət Məcəlləsi istənilən halda hüquqi baza yaradır ki, kiçik və orta sahibkarlar çoxlu sayda məhkəmə iddiaları qaldıra, dövlət orqanlarına müraciət göndərə bilərlər. Nəticə etibarilə hökumət buna reaksiya verməyə məcbur olacaq”. Onun sözlərinə görə, Rəqabət Məcəllənin qəbulu müsbətdir: “Amma baxır necə qəbul olunacaq. Bizdə hazırda antiinhisar qanunu var. Amma olmağına baxmayaraq, hələ də çalışmır. Rəsmi şəkildə elə şirkətlər var ki, bazarda 33 faizdən çox paya malikdirlər, amma aidiyyəti orqanlar onlara qarşı heç bir tədbir görməyib. Məsələn, AZAL 2022-ci il üzrə rəsmi hesabatında göstərib ki, 55 faiz hava daşımaları bazarına malikdir. Bu, qanunun pozulmasıdır və antiinhisar qanunu işə düşməli idi. Amma düşmədi”. N.Cəfərli hesab edir ki, Rəqabət Məcəlləsi məsələsinin indi gündəmə gəlməsinin səbəblərdən biri Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasında gedən danışıqlardır: “Orada ən vacib məqamlardan biri azad iqtisadiyyatın, rəqabətli mühitin yaradılmasıdır”. Azərbaycanla Avropa İttifaqı arasında 2017-ci ildən strateji tərəfdaşlıq haqqında sazişin imzalanması ilə bağlı danışıqlar gedir. Məcəllənin qəbulu qiymətlərə bilavasitə təsir edəcək. Belə ki, rəqabətin məhdudlaşdırılmasına təsir göstərən amillərin aşkar edilməsi üçün bazarın monitorinqi həyata keçiriləcək. Layihəyə əsasən, bazarın monitorinqi rəqabət orqanı tərəfindən aşağıdakı məqsədlərlə həyata keçirilir: bazarda rəqabət qanunvericiliyinin tələblərinə əməl edilməsinin müəyyənləşdirilməsi; qiymətlərin qərarlaşmış səviyyəsinin müəyyənləşdirilməsi; qiymətləri dövlət tərəfindən tənzimlənən məhsullar üzrə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın qərarlarının yerinə yetirilməsi vəziyyətinin qiymətləndirilməsi; bazarların məhsul və coğrafi sərhədlərinin, həcminin, strukturunun və iştirakçılarının müəyyənləşdirilməsi; rəqabətin məhdudlaşdırılmasına təsir göstərən amillərin aşkar edilməsi; rəqabətin vəziyyətinin müəyyən edilməsi; aşkar edilmiş rəqabət qanunvericiliyinin pozulması əlamətlərinin aydınlaşdırılması. Rəqabət orqanı tərəfindən həyata keçirilən monitorinq yekunlaşdırıldıqdan sonra onun nəticələrinə dair arayış tərtib edilir.
Ramil QULİYEV
