Məlum olduğu kimi, Azərbaycanda Aİ-95 markalı benzinin qiyməti 1,6 manatdan 2 manata, Aİ-98 markalı benzinin qiyməti isə 1,9 manatdan 2,3 manata yüksəlib.
Beləliklə, premium markalı Aİ-95 və super markalı Aİ-98 benzinin hər biri 40 qəpik bahalaşıb.
Xatırladaq ki, hər iki benzin növü Azərbaycanda istehsal olunmur, xaricdən idxal edilir. Araşdırmlara əsasən, hazırda ölkədə istehlak olunan benzinin sadəcə 9 faizi Aİ-95 premium və Aİ-98 super markalı benzinin payına düşür. Bu markalı benzinlərin bahalaşmasına gəlincə, ötən ildən etibarən neft qiymətlərinin kəskin artımı, həmçinin dünyada baş verən inflyasiya fonunda nəqliyyat xərclərinin əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlməsi sözügedən qiymət dəyişikliyini şərtləndirən ən böyük amillərdəndir. Yəni bahalaşma bu markalı benzinin xaricdən alış qiymətinin artmasının nəticəsidir. Benzin istehsalı ilə məşğul olan ölkələrin ixrac siyasətinin dəyişməsi qiymətlərin bahalaşmasının əsas səbəbidir. Ölkə daxilində bu benzin növlərinin qiymətinin artımı dünya bazarında yüksək oktanlı yanacağın bahalaşması ilə birbaşa əlaqədardır. Onu da qeyd edək ki, Aİ-95 markalı benzinin qiyməti ölkəmizdə son dəfə 2021-ci ilin sentyabrında bahalaşıb. Həmin vaxt qiymət 1 manat 45 qəpikdən 1 manat 60 qəpiyədək yüksəlib. Ondan əvvəlki bahalaşma isə həmin ilin iyulunda olub, qiymət 1,4 manatdan 1,45 manatadək yüksəlib. Bahalaşan bu benzin markalarının qiyməti dövlət orqanı olan Tarif Şurası tərəfindən tənzimlənmir. Azərbaycanda kütləvi istifadə olunan Aİ-92 markalı benzinin və dizel yanacağının qiymətində heç bir dəyişiklik olmayıb. Benzinin bahalaşması, əslində, bütün dünyada özünü qabarıq büruzə verir. Məsələn, 2021-ci ilin sentyabrından Türkiyədə Aİ-95 markalı benzinin qiyməti 3,2 dəfə, 2022-ci ilin əvvəlindən isə 93,2 faiz artıb. 2022-ci ilin mart ayından etibarən bu markalı benzinin qiyməti Rusiyada 77,8 faiz, Gürcüstanda 34,8 faiz, Qazaxıstanda 10 faiz, Türkiyədə 51,7 faiz artıb. Dünyanın ən böyük neft istehsalçısı olan ABŞ-da premium benzinin qiyməti 2021-ci ilin sentyabrından bəri 57,7 faiz artaraq bir litr üçün 1,33 dollara çatıb. Bu, ölkə tarixində ən yüksək qiymət səviyyəsidir. 2022-ci ilin mart ayına Avropanın neft istehsalçıları - Norveç və Böyük Britaniyadan Aİ-95 markalı benzinin satış qiyməti müvafiq olaraq 22,7 və 25,3 faiz artıb. Aİ-95 benzinindən ölkədə bahalı avtomobillər istifadə edir. Bu mənada bahalaşma daha çox avtomobil sektoruna təsir edəcək. Ekspertlərə görə, bu hal ölkəyə yeni avtomobillərin gətirilməsinə mənfi mənada təsir edəcək. Qeyd edilən markalı benzinlərin qiyməti bahalaşdıqca avtomobil bazarında onlarla işləyən maşınlara maraq azalır. Beləliklə, qiymət artımı avtomobil parkının yenilənməsinə təsirsiz ötüşməyəcək.
Gözlənilir ki, neft bahalaşmaqda davam edərsə, idxal benzinlərinin qiyməti daha da artacaq. Bu mənada hesab edilir ki, yeganə çıxış yolu dünyadakı benzin qiymətlərindən asılılığın azaldılmasıdır. Məlumatlara əsasən, Heydər Əliyev adına Neft Emalı Zavodunda aparılan dəyişikliklər və son texnologiyanın tətbiqi nəticəsində gələn ildən ölkəmizdə Aİ-95 markalı benzinin istehsalı mümkün ola bilər. Belə olduğu halda, Azərbaycan bu markalı benzini idxal edən ölkədən ixracatçı ölkəyə çevrilə və bu zaman qiymətlər dövlətin öz siyasətinə uyğun olaraq tənzimlənə bilər. Xatırladaq ki, SOCAR şirkəti vaxtilə Aİ-95 premium markalı benzin istehsal edib. Lakin bir neçə il öncə istehsal dayandırılıb. Həmin vaxt şirkət daha keyfiyyətli məhsul istehsal etmək istədiyini elan etmişdi. İndi baş verənlərlə bağlı iqtisadçı-ekspert Eldəniz Əmirov bildirir ki, dünya ölkələrində Aİ-95-in ortalama statistikası təxminən 1,47 dollardır: “Lakin bizim neft ölkəsi olmağımız bu məsələyə daha həssas yanaşmamızı zəruri edir. Orbitə peyklər buraxan, “Ağıllı kənd” yaradan, ordusunu modernləşdirmiş bir ölkə kimi məhz 7-8 il öncə neft sənayesində də bu addımı ata bilərdik. Yəni daha modern zavodlar quraraq hazırda Aİ-95 istehsal edə bilərdik. Bunu istehsal edə bilməmiyimiz bizim neft sənayesi üzrə ən böyük çatışmazlığımızdır. Bu məsələyə diqqət verilməli idi. Hazırda Aİ-95 markalı benzinin istehsalı ilə bağlı işlər gedir. Amma bu istehsal daxili tələbatı ödəyə biləcəkmi, idxaldan asılılıq aradan qalxacaqmı-qalxmayacaqmı kimi suallar hələ ki, cavabsızdır, zamanla görəcəyik. Aİ-95 markalı benzinin qiymətinin bahalaşmasının iqtisadiyyata, real inflyasiyaya mənfi təsiri olmayacaq. Dizel, Aİ-92 kimi bu benzinin real iqtisadiyyata, inflyasiyaya ciddi mənfi təsirləri olacağını düşünmürəm. Aİ-92, dizel qalxarsa, bu, daha böyük fəsadlara gətirib çıxaracaq. Çünki istehsal bahalaşacaq, məşğulluğa mənfi təsir edəcək, müəyyən problemlər yaranacaq. Nəticədə inflyasiya güclənəcək və zəncirvari iqtisadiyyatın bütün sahələrinə mənfi təsir edəcək. Ona görə də, mütləq şəkildə dizel və Aİ-92-nin qiymətini qorumalıyıq. 95 və 98 markalı benzinlər ümumi istehlak olunmuş benzinin 9%-ni təşkil edir. Statistikalara görə, 8.8% Aİ-95 markalı, 0.2% isə Aİ-98 markalı benzindir. Buna görə də, mütləq şəkildə biz digər yanacağın hansısa bir formada qalxmasını əngəlləməliyik”. Ölkəmizdə istifadə edilən əsas yanacaq növləri dizel və Aİ-92 benzinidir ki, bunlar da ölkə daxilində istehsal olduğuna görə, onların qiymətini dövlət özü tənzimləyir. Bu markalı yanacaq növlərinin isə yaxın perspektivdə bahalaşması gözlənilmir.
Tahir TAĞIYEV
