Dünya bazarında gübrələrin qiyməti kəskin bahalaşıb. Xüsusilə gübrənin alınmasında istifadə olunan əsas maddənin - ammiakın bahalaşması artıq kənd təsərrüfatı sahəsinə mənfi təsirini göstərməkdədir. Dünyada baş verən hadisələr, ekstremal hava şəraiti, zavodların bağlanması, bir sıra hökümətlərə qarşı sanskiayaların tətbiqi, təbii qazın qiymətinin artması, işçi qüvvəsinin qıtlığı gübrə sahəsində problemlərə və qiymət artımına təsir göstərir.
Gübrələrin bahalaşması yerli istehsalçılara mənfi təsir göstərir. Bərdə rayonunda tonlarla soğan sahələrdə məhv olur. Məhsul sahələrdə çürüdüyündən fermerlər xeyli ziyana düşüblər.
Fermerlər deyir ki, əvvəllər 25 - 30 manata aldıqları azot gübrəsi dəfələrlə bahalaşıb. Ona görə də daha ucuz gübrələrdən istifadə etmək məcburiyyətində qalıblar. Bu da məhsuldarlığa mənfi təsir göstərib.
“Payızlıq soğan sıradan çıxıb və bu o deməkdir ki, avqust ayınadək bazarda soğan çatışmazlığı müşahidə ediləcək, onun da qiyməti qalxacaq”
İqtisadçı-ekspert Akif Nəsirli bildirdi ki, fermerlərə verilən subsidiyaların 75 faizini nağd şəkildə kartdan çıxara bilmirlər: "Həmin vəsait hesabına Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin müəyyən etdiyi şirkətlər məhsullar təqdim edirlər. Fermerlər məcburdur ki, həmin şirkətlərdən məhsul alsınlar. Yəni onları bir növ təhkim edirlər, hüquqları pozulur. Fermerlərin balansında olan vəsaitlə bazardan məhsul almaq imkanı məhdudlaşır. Bu gün bəlkə də sahibkarların KTN-nin təqdim etdiyi müəyyən şirkətlərdən təklif edilən məhsullara alternativ olaraq 80 manata, bir qədər baha olanı ala bilərdi, əgər o vəsaiti nağdlaşdıra bilsəydi. Ancaq bu mümkün deyil. Bunu gübrəni təklif edən şirkətlər də yaxşı anlayır. Ona görə də keyfiyyətsiz məhsulları ucuz qiymətə alıb gətirirlər. Sahibkarları vicdansız hesab etməyək. Hər kim olsa, yaranmış fürsətdən yararlanmaq istəyəcək. Ucuz və keyfiyyətsiz məhsulu alıb 80 manata gətirəcək ki, daha çox gəlir əldə etsin. Bu gün həmin sxem Azərbaycanda işləyir. Hazırda soğan əkənlərə, sabah pambıq, taxıl əkənlərə təsir edir. Ona görə də ölkədə kənd təsərrüfatı inkişaf etmir. Bir tərəfdən korrupsiya, subsidiyaların heç bir kənd təsərrüfatı ilə məşğul olmayan şəxslər tərəfindən mənimsənilməsi var. Bu, hökumətin yaratdığı boşluq nəticəsində ortaya çıxır. Digər tərəfdən fermerlərin hansısa şirkətlərə təhkim edilməsi bu cür mənzərələr yaradır".
A.Nəsirlinin sözlərinə görə, fermerlərin məhsullarının məhv olmasının səbəbini araşdırmaq lazımdır: "İnanmıram ki, yemləmə gübrəsi azotdur, onun çatışmazlığı nəticəsində həcmi balaca olar, yaxud məhsuldarlığı aşağı ola bilər, ancaq məhv olması mümkün deyil. Ola bilər ki, hansısa ziyanvericilərə, xəstəliyə qarşı preparatların çatışmazlığı nəticəsində problem yaransın. Ancaq ümumilikdə qeyd etdiyim boşluq mövcuddur və kənd təsərrüfatının inkişaf etdirilməsinə böyük ziyan vurur. Ölkədə ayrılan hər bir manat kənd təsərrüfatı istehsalı ilə məşğul olan fermerə çatmalıdır. Fermer o məbləği nağdlaşdırmalı və toxumu, gübrəni, preparatı bazardan özü seçməlidir. Yəni rəqabət mühiti yaradılmalıdır ki, bol məhsul əldə edə bilək. Ondan sonra digər prosesləri tənzimləmək lazımdır. Bu da ölkədə KTN-in üzərinə düşür və təəssüflər olsun ki, bu qurumda da mütəxəssislər yoxdur. Hazırda məhv olan payız əkini soğanıdır ki, ümumiyyətlə, soğan ildə iki dəfə əkilir. Payızlıq soğan sıradan çıxıb və bu o deməkdir ki, avqust ayınadək bazarda soğan çatışmazlığı müşahidə ediləcək, onun da qiyməti qalxacaq. Ancaq inanmıram ki, hədsiz dərəcədə qalxsın. Çünki ətraf ölkələrdə soğan boldur və yəqin ki, idxal olunacaq. Qiymətin sabitləşməsi qarşıdakı həftələrdə müşahidə olunacaq. Ya İrandan, ya da Gürcüstan soğan gətiriləcək. Biz bu problemi payızlıq soğanda yaşamışıqsa hökumət, KTN tədbirlər görməlidir ki, yazlıq soğanda analoji problem yaşanmasın. Çünki yazlıq soğan həm də saxlanılmaq üçün əkilir və tam bir il saxlanılır. Hesab edirəm ki, müvafiq qurum problemi araşdırıb tədbirlər görməlidir".
Günel CƏLİLOVA
