“Azərbaycan “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizinin ötürücülük qabiliyyətini artırmağa və Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisinə görə məsuliyyəti öz üzərinə götürməyə hazırdır”. Bunu Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov iranlı həmkarı Hüseyn Əmir-Abdullahian ilə keçirdiyi birgə mətbuat konfransında deyib.
Qeyd edək ki, “Şimal-Cənub” nəqliyyat dəhlizinin tam gücü ilə işləməsi üçün Rəşt-Astara dəmir yolunun istifadəyə verilməsi olduqca vacibdir. Rəşt-Astara xətti Qəzvin-Rəşt dəmir yolunun davamıdır. Bu yol İranla Azərbaycanın da dəmir yolları sistemlərini birləşdirəcək. İranın Bəndər-Abbas və Çabahar limanına daxil olan yüklər Qəzvin-Rəşt-Astara (İran) – Astara (Azərbaycan) dəmir yolu ilə Azərbaycan ərazisindən keçməklə Rusiya və Avropaya daşınacaq. Hazırda Qəzvin-Rəşt yolu istismara verilib. Rəşt-Astara hissəsində isə işlər davam edir. Azərbaycanın Astara şəhəri ilə İranın Astara şəhərlərini birləşdirən 8,5 kilometrlik dəmir yolu da inşa olunub. Rəşt-Astara yolu istismara buraxıldıqdan sonra “Şimal-Cənub” beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin dəmir yolu seqmenti işə salınacaq. Bu halda Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin həcmi əhəmiyyətli dərəcədə artacaq. İranın yol və şəhərsalma naziri Rüstəm Qasemi mövcud vəziyyətdə qeyd edir ki, İran nəyin bahasına olur-olsun, “Şimal-Cənub” dəhlizində yerləşən Rəşt-Astara dəmir yolunu tikərək istifadəyə verəcək. Onun sözlərinə görə, 164 kilometr uzunluğunda dəmir yolu xəttinin mövcud olmaması çoxlu çətinliklər yaradır: “Hazırda bir konteyner gəmisi Hindistandan İranın Şəhid Rəcai limanına gəlir, gəminin yükləri qatarla Rəşt şəhərinə daşınır. Rəşt şəhərindən Astara şəhərinə yük maşınları ilə daşınaraq qatarlara yüklənir və Azərbaycan dəmir yolu ilə Finlandiyayadək daşınır. Bu istiqamətdə yüklər 17-18 gün ərzində daşınır. Halbuki, bu yüklər Qırmızı dənizlə 45-60 gün ərzində daşınmalı olur”. İranlı nazir bildirib ki, İranın cənubunda yerləşən ölkələr İran vasitəsi ilə Rusiya istiqamətində yeni marşrutların yaradılması üzrə İrana müraciət ediblər. Son vaxtlar Rusiya ilə İran arasında 10 milyon ton yükün daşınması üzrə müqavilə imzalanıb. Digər ölkələrin də tranzit üzrə İrana müraciətləri var.
Qeyd edək ki, 2000-ci il 12 sentyabr tarixində Rusiya, İran və Hindistan arasında imzalanmış hökumətlərarası Saziş əsasında "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizinin təməli qoyulub. Dəhlizin yaradılmasında məqsəd Hindistandan Rusiyaya, eləcə də Şimali və Qərbi Avropaya gedən yüklərin çatdırılma müddətini azaltmaqdır. Hazırkı marşrut üzrə çatdırılma vaxtı 6 həftədən artıqdır, “Şimal-Cənub” vasitəsilə 3 həftə olması gözlənilir. Dəhliz çərçivəsində Azərbaycan dəmir yollarının İran dəmir yolları şəbəkəsi ilə birləşdirilməsi üçün 6 mart 2019-cu il tarixində Qəzvin-Rəşt dəmir yolu istifadəyə verilib. İran ərazisində Rəşt-Astara dəmir yolu tikilməlidir. Azərbaycan bunun üçün İrana yardım göstərməyə hazır olduğunu bəyan edir. İranın Rusiyadakı səfiri Kazım Cəlali etiraf edir ki, Şərqlə Qərbi nəqliyyat baxımından birləşdirən və İran iqtisadiyyatına böyük töhfə verəcək Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisinin sürətləndirilməsi olduqca vacibdir. O bildirib ki, Finlandiyaya qədər uzanan “Şimal-Cənub” dəhlizinin əsasını təşkil edən Qəzvin-Rəşt-Astara dəmir yolu Avropa ilə Asiyanı birləşdirəcək. Yüklərin tranzit daşınmasından yalnız İran deyil, Rusiya və digər region ölkələri də gəlir əldə edəcəklər. İran 164 kilometrlik Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisini yekunlaşdırmaq üçün ciddi səylər göstərməlidir. Səfir nəzərə çatdırıb ki, Çindən, Hindistandan və digər Cənub-Şərqi Asiya və Körfəz ölkələrindən yüklər İrandan tranzit keçərək Rəşt-Astara dəmir yolu ilə Avropaya və əks istiqamətə daşınacaq. Asiya ilə Avropanı birləşdirən və “Şimal-Cənub” dəhlizinə daxil olan avtomobil, dəmir yolları Azərbaycan və İran ərazisindən keçir. Bu isə İranla Azərbaycanın beynəlxalq yükdaşımalarda tranzit potensialını və rolunu artırır. İranın Oman dənizindəki Çabahar, Fars körfəzindəki Bəndər Abbas limanlarına Cənub-Şərqi Asiya və körfəz ölkələrindən daxil olan yüklər Azərbaycan ərazisindən daşınacaq. Bu işdə rəsmi Bakı ilə Tehranın əməkdaşlığı heç də təsadüfi xarakter daşımır. “Şimal-Cənub” dəhlizi 800 milyona yaxın əhalisi olan 40-dan çox dövləti - Avropa ilə 2 milyarddan çox əhalisi olan Cənub Şərqi Asiya ölkələrini birləşdirir. Bu böyük bazarlar arasındakı nəqliyyat əlaqəsinin Azərbaycan və İran üzərindən qurulması hər iki ölkənin iqtisadi inkişafının yeni mərhələsini təşkil edir. Beynəlxalq ekspertlərin hesablamalarına görə yaxın 10 il ərzində Asiya ilə Avropa arasındakı ticarət dövriyyəsinin həcmi 200 milyard dolları aşacaq. Bu böyük məbləğ dəyərindəki yüklər də milyardlarla ton həcmində ölçüləcək. İki qitə arasında daşınacaq yüklərin 10-15 faizi bu dəhliz vasitəsilə həyata keçirilsə, Azərbaycan ilə İran ildə 2,5 və ya 3 milyard dollar tranzit gəlir əldə edəcəklər. Elə bu fonda Azərbaycan Rəşt-Astara dəmir yolununun tikintisinin sürətlənməsini, hətta buna görə məsuliyyəti üzərinə götürməyə hazır olduğunu bəyan edir.
Ramil QULİYEV
