ABŞ-ın ən böyük banklarından biri olan “JP Morgan Chase”in analitiklərinin proqnozlarına əsasən, Rusiya Qərbin sanksiyalarına cavab olaraq neft tədarükünü əhəmiyyətli dərəcədə azaltsa, neftin bir barrelinin qiyməti 380 dollara çata bilər.
Analitiklərin məlumatına görə, Rusiya neftinin tədarükünün sutkada 3 milyon barrel azalması London birjasında yanacaq qiymətinin 190 dollaradək artmasına gətirib çıxaracaq. Ən pis ssenari qismində Rusiyadan neft tədarükünün sutkada 5 milyon barrel azalması nəzərdən keçirilir. Bu halda qiymət 380 dollara qədər arta bilər.
“JP Morgan Chase” bankının analitikləri hesab edirlər ki, Rusiya bu addımı ABŞ və Avropa İttifaqı tərəfindən Rusiya neftinin qiymətinə məhdudiyyət qoyulduğu halda ata bilər. Belə ki, “Böyük yeddilik” qrupunun sammitində liderlər belə bir məhdudiyyət imkanlarının nəzərdən keçiriləcəyini vəd ediblər. Hadisələrin gedişi Rusiya və Qərb arasənda iqtisadi müstəvidə ziddiyyətlərin daha da dərinləşəcəyini göstərir ki, bu da neft qiymətlərinin həqiqətən də əhəmiyyətli dərəcədə bahalaşmasına gətirib çıxarmaq iqtidarındadır. ABŞ-ın Müharibə Araşdırmaları İnstitutunun analitikləri də bu fonda hesab edirlər ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putin ölkə iqtisadiyyatını uzunmüddətli müharibəyə hazırlayır və ordunun maliyyə təminatı üçün şərait yaradır. Analitiklər Rusiya Dövlət Dumasında baxılması üçün federal qanunlara düzəlişlərin daxil olduğunu vurğulayırlar. Bu düzəlişlər yerli müəssisələrin hərbi əməliyyatların aparılmasında Silahlı Qüvvələrə dəstək göstərməsini nəzərdə tutur: “Düzəlişlər Rusiya müəssisələrinin dövlətin “xüsusi hərbi əməliyyatlar”ın təminatına yönəlmiş sifarişlərini qəbul etməkdən imtina etməsini qadağan edir. Bundan başqa, düzəlişlərdə işçilərin müqavilələrinin və əmək şərtlərinin dəyişdirilməsi nəzərdə tutulur, bu isə işçilərin gecələr və ya dövlət səviyyəli bayram günlərində işləməsinə yönəlib”. Düzəlişlərdə qeyd olunur ki, Ukraynada aparılan “xüsusi hərbi əməliyyat” bir çox materialların, o cümlədən hərbi texnikanın təmiri üçün tələb olunan materialların təminatında çatışmazlıqları ortaya çıxarıb. Daha əvvəl Almaniya kansleri Olaf Şolts “CBS”ə müsahibəsində bildirib ki, Rusiyanın Ukraynadakı hərbi əməliyyatının nə qədər davam edəcəyini heç kim bilmir: “Çünki, müharibənin uzunmüddətli olması üçün Moskvanın böyük resursları var”. Şolts vurğulayıb ki, Qərb lazım olduğu müddətdə Ukraynanı dəstəkləməyə qadirdir və bunun üçün Rusiyaya qarşı tətbiq edilən bütün sanksiyaların fəaliyyətini davam etdirməsi vacibdir. Məhz bu sanksiyalar enerji resurslarının qiymətini yüksəldir. Bu xüsusda Almaniya kanslerinin xarici siyasət üzrə müşaviri Yens Plötner bildirib ki, Qərbin Rusiya enerji resurslarından qəfil imtina etməsi bütün Avropada ciddi resessiyaya səbəb olacaq: "Əgər biz təkcə qazdan deyil, neft və kömürədən də imtina etsək o zaman düşünürəm ki, bu, Almaniyada və bütün Avropada çox ciddi tənəzzülə səbəb olacaq. Bu qərar Avropa iqtisadiyyatı üçün qəbul bu cür qərarlar məsuliyyətsizlik sayılır”.
“Shell” neft-qaz şirkətinin baş direktoru Ben van Berden qeyd edir ki, dünya neft və qaz bazarlarında qeyri-müəyyənlik hələ bir müddət davam edəcək. Çünki tələbin bərpa olunmasına baxmayaraq, sərbəst hasilat gücləri çox azdır: “Düşünürəm ki, hələ bir müddət bazarlarda müəyyən qeyri-müəyyənliklə üzləşəcəyik”. O əlavə edib ki, iqtisadiyyat və koronavirus ilə bağlı problemlərə baxmayaraq, neft və qaza olan qlobal tələb bərpa olunmaqda davam edir. amma bu şəraitdə Rusiya neft və qazından imtina vəziyyəti ağırlaşdırır və qiymətləri sürətlə yüksəldir. Xatırladaq ki, bir sıra Qərb ölkələri Ukraynaya görə Rusiyaya qarşı yeni sanksiyalar tətbiq edib. Rusiya prezidenti Vladimir Putin bildirib ki, Rusiyanı cilovlamaq və zəiflətmək siyasəti Qərbin uzunmüddətli strategiyasıdır və sanksiyalar bütün dünya iqtisadiyyatına ciddi zərbə vurub. Onun sözlərinə görə, Qərbin əsas məqsədi milyonlarla insanın həyatını pisləşdirməkdir. Putin həmçinin bildirib ki, ABŞ və Avropa İttifaqı faktiki olaraq Rusiya qarşısında öhdəliklərini yerinə yetirməyib, valyuta ehtiyatlarını dondurub: “Cari hadisələr Qərbin həm siyasətdə, həm də iqtisadiyyatda qlobal hökmranlığının üstündən xətt çəkir. Rusiya özünü təcrid etmək fikrində deyil, onu müasir dünyadan ciddi şəkildə təcrid etmək olmaz”. Bu arada məlum olub ki, Avropa İttifaqı Rusiyaya qarşı yeddinci sanksiyalar paketi hazırlayır və bu halda Rusiya enerji resurslarından daha böyük həcmdə imtina nəzərədə tutulur. Belə şəraitdə qiymətlərin həqiqətən də 400 dollara kimi artması gözlənilir. Proseslər Azərbaycanda da diqqətlə izlənir. Bu arada qeyd edək ki, Neft İxrac edən Ölkələr Təşkilatına (OPEC) üzv və qeyri-üzv ölkələrin nazirlərinin 30-cu iclasında gündəlik xam neft hasilatının avqustda 648 min barrel artırılması ilə bağlı qərarı Azərbaycan tərəfindən dəstəklənib. Avqust ayı üzrə müəyyənləşdirilmiş kvotalara uyğun olaraq Azərbaycanda gündəlik xam neft hasilatının 11 min barrel artırılaraq 717 min barrelə çatdırılması, ixtisarla bağlı öhdəliyin isə yekunlaşması nəzərdə tutulur. Bu, neft bazarının tənəzzülü şəraitində tələb-təklif tarazlığının bərpası məqsədilə 2020-ci ilin aprel ayında qəbul edilmiş tarixi razılaşmanın mərhələli icrası çərçivəsində “OPEC+” ölkələri üzrə gündəlik xam neft hasilatı ilə bağlı yekun ixtisarlardır. Bununla da Azərbaycan da daxil olmaqla “Əməkdaşlıq Bəyannaməsi” iştirakçılarının 2020-ci ilin may ayından qüvvədə olan, iki ildən artıq müddəti, ümumilikdə gündəlik xam neft hasilatının birinci mərhələdə 9,7 milyon barrel, ikinci mərhələdə 7,7 milyon barrel və üçüncü mərhələdə 5,8 milyon barrelə yaxın azaldılmasını əhatə edən böyük həcmli öhdəlikləri bu ilin avqust ayının sonunda başa çatır. Bu müddət ərzində “OPEC+” mütəmadi iclaslar zamanı qəbul edilmiş qərarlarla istehsal məhdudiyyətlərini davamlı düzəlişlər etməklə tədricən həyata keçirdi. Yeni qərarla “Əməkdaşlıq Bəyannaməsi” iştirakçısı olan ölkələrin avqustda gündəlik 43 milyon 854 min barrel həcmində xam neft istehsal etməsi nəzərdə tutulur. Bu isə hasilatın ixtisarların aparıldığı 2018-ci ilin oktyabr ayındakı səviyyədə bərpasına imkan yaradır. Belə vəziyyətdə Azərbaycan həm neft hasilatını artıracaq, həm də neftin satışından daha çoz vəsait əldə edəcək.
Ramil QULİYEV
