Hesablama Palatasının ötənilki dövlət büdcəsinin icrasına dair rəyində dövlətə məxsus şirkətlərin büdcəyə ödədiyi dividendlərin həcmindən də söz açılıb. Rəydə əksini tapan uyğun göstəricilərdən aydın olur ki, proqnoz 168 milyon manat olsa da, 2021-ci ildə dövlət müəssisələri büdcəyə toplam 127 milyon manat dividend ödəyib. Deməli, ötən il boyunca dövlət şirkətlərinin büdcəyə ödədiyi dividendlərin həcmi proqnozdan 41 milyon manat və ya 25 faizə yaxın az olub.
Digər tərəfdən büdcəyə ödənilən 127 milyon manatın 120 milyonu, yəni bütün dividendlərin 95 faizi cəmi bir quruma – Azərbaycan Beynəlxalq Bankına aiddir. Diqqəti çəkən məqam odur ki, iri dövlət şirkətləri - "Azərenerji", "Azərsu", "Azərişıq", "Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı", eləcə də, Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin tabeliyində olan qurumların ("Aztelekom", "Azərkosmos", "Azərpoçt" və "Bakı Telefon Rabitəsi") dövlət büdcəsinə toplam 46 milyon manat dividend ödəməsi nəzərdə tutulsa da, nəzərdə tutulandan 9 dəfə az, cəmi 5 milyon manat ödənilib. Dövlət şirkətlərinin büdcəyə ödəyəcəyi dividendlərlə bağlı proqnozun özünü doğrultmaması məhz adıçəkilən qurumların ödəyəcəyi məbləğin gözləniləndən az olmasından irəli gəlib. Dövlət şirkətlərinin fəaliyyətindəki çatışmazlıqlar uzun müddətdir müzakirə mövzusudur.
Maraqlıdır, Dövlət şirkətlərinin zərərlə işləməsinin kökündə nə dayanır?
“Çünki ayrılan vəsaitlər təyinati üzrə xərclənmir, bu və ya digər formada mənimsənilir”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Firdovsi Şahbazov dövlət müəssisələrinin az dividendlə işləməsini bu qurumların səmərəsiz idarəçiliyi ilə əlaqələndirdi: “Problem ondadır ki, qurumların idarəçiliyi səmərəli deyil. Bu qurumlar təkcə dövlət büdcəsinə yetərli dəstək göstərmədikləri üçün deyil, həm də zərərlə işləmələrinə, böyük məbləğlərdə borclarına, bazarda inhisarçı mövqe tutmalarına görə bu gündədilər. Eləcə də keyfiyyətsiz xidmət təklif etdiklərinə görə normal fəaliyyət göstərə bilmirlər. Hər ilin sonunda növbəti ilin büdcə müzakirələri zamanı adıçəkilən qurumlar müxtəlif vasitələrlə çalışırlar ki, büdcədən daha çox pay qoparsınlar. Ancaq həmin qurumların səmərəli fəaliyyət əmsalı yox dərəcəsindədir. Həm büdcədən vəsait alırlar, həm də bir sıra layihələrin həyata keçirilməsi zamanı borc götürürlər. Bütün bunlara rəğmən yenə ortada dividend yoxdur. Niyə? Çünki ayrılan vəsaitlər təyinati üzrə xərclənmir, bu və ya digər formada mənimsənilir. Həmin qurumlara rəhbərlik edənlər görür ki, səmərəsiz idarəçiliyə görə kimsə onları cəzalandırmır. Əmindilər ki, neft pulları hesabına qurumun üzləşdiyi zərər bağlanacaq. Bax, bütün bunlar problemin kökündə dayanan əsas faktorlardır. Elə qurumlar var ki, dövlət üçün yükdür. Bu səbəbdən yaxşı olardı ki, bəzi dövlət qurumları özəlləşdirilsin. Təsərrüfat hesabına fəaliyyət göstərsinlər”.
Bu baxımdan ekspert hesab edir ki, sözügedən sahədə islahatlar aparılmalıdır.
Vidadi ORDAHALLI
