Müşahidələr göstərir ki, 2021-ci ildə dövlət büdcəsi xərclərinin 35,4 faizi ilin son rübündə icra edilib. Burada diqqəti çəkən həm də odur ki, həmin məbləğin 52,7 faizi (2020-ci ildə 54,7 faizi) dekabr ayının payına düşüb.
Məlumatların təhlili göstərir ki, ilk 11 ay üzrə orta aylıq büdcə xərclərinin məbləğinin 2 milyard 28,1 milyon manat təşkil etməsinə baxmayaraq, dekabr ayında xərclər müvafiq göstəricidən 2,5 dəfə çox olub. Yəni 5 milyard 112.9 milyon manat xərclənib.
Hesablama Palatası bəyan edib ki, xərclərin ilin sonunda icra edilməsi büdcə vəsaitlərinin akkreditiv, bank hesablarına yönəldilməsinə, bununla da ilin sonunda qalıq vəsaitlərin vahid xəzinə hesabına geri qaytarılmamasına şərait yaradır.
Maraqlıdır, niyə büdcə xərcləmələrinin böyük hissəsi məhz dekabrda olur? Bunun kökündə dayanan səbəb nə ilə bağlıdır?
“Hesablama Palatası tərəfindən dəqiq-detallı şəkildə araşdırmalar aparılsa, mənimsəmələr dərhal üzə çıxacaq”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı-ekspert Fuad İbrahimov bunun səbəbini büdcədən vəsaitlərin mənimsənilməsi ilə əlaqələndirdi: “Tədqiqatlar, şəxsi təcrübəm göstərir ki, bu heç də sağlam niyyətlərdən irəli gəlmir. Çünki bizim də dövlət orqanlarında iş təcrübəmiz kifayət qədərdir. Çox təəssüflər olsun ki, bəli, ilboyu büdcə xərcləri hansısa dövlət orqanı tərəfindən həyata keçirilməmiş qalırsa, yəni “mənimsənilməmiş” qalırsa, gələn ilə büdcəyə qayıtmasın deyə, xərcləmələr dekabrda həyata keçirilir. O nöqteyi-nəzərdən, əlbəttə ki, burda şəffaflıqdan kənar indeksin payı artır. Ona görə də dekabr ayında bu xərclərin şahidi oluruq. Əslində bütün bunlarla bağlı Hesablama Palatası tərəfindən dəqiq-detallı şəkildə araşdırmalar aparılsa, mənimsəmələr dərhal üzə çıxacaq. Əfsuslar olsun ki, Hesablama Palatası belə bir təşəbbüslə çıxış etmir. Ən yaxşı halda ümumi rəy hazırlanır və orada bəzi mənimsəmələr öz əksini tapır. Bunlar da gözdən pərdə asmaq üçündür. O üzdən, əminliklə bəyan edirəm ki, vəsaitləri mənimsəmək üçün xərclər dekabra saxlanılır. Problem ondadır ki, Azərbaycanda büdcə xərclərinin mexanizmi şəffaf və aydın deyil. Bax problemin əsas kökü buradadır. Təəssüflər olsun ki, büdcənin xərclər hissəsinin tənzimlənməsi də belə formalaşır. Əfsuslar olsun ki, büdcədə şəffaflığın təmin olunması ilə bağlı gərəkən addımlar atılmır”.
İqtisadçı-ekspert onu da əlavə etdi ki, yanaşma dəyişmədikcə, büdcədən mənimsəmələr davam edəcək.
Vidadi ORDAHALLI
