Son günlər sosial şəbəkələrdə paytaxtdakı yanacaqdoldurma məntəqələrində dizelin satışına məhdudiyyət qoyulması ilə bağlı məlumat yayılıb. Bildirilir ki, yanacaqdoldurma məntəqələrində dizel limitlə satılır. Dizelin limitlə satılmasının səbəbi kimi qeyd olunan yanacaq növünün yaxın günlərdə qiymətinin artması ilə bağlı olduğu bildirilir.
Onu da qeyd edək ki, Avropada dizel yanacağın qiyməti son bir ildə 35% bahalaşıb. Hazırda qlobal bazarlarda dizelin bir barrelinin qiyməti 50 dolları ötüb. Təkcə müharibə başlayandan bəri bu yanacağın qiyməti Avropada 15%, Türkiyədə isə 38% artıb.
Maraqlıdır, dizelin satış qiymətinin artması ilə bağlı səslənən iddialar nə dərəcədə doğrudur? Dizelin qiymətinin bahalaşmasının əsası varmı?
Natiq Cəfərli: “Dizelin bahalaşması ilə bağlı dövlət tərəfindən qərar verilərsə, iqtisadiyyatda növbəti qiymət artımı dalğası ola bilər”
İqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərli bildirdi ki, dizel hələ ki, Azərbaycanda istehsal olunur. “Aİ-92” və “Aİ-95” markalı benzinlə bağlı problemlər mövcuddur: “Biz “Aİ-95” markalı benzini istehsal etmirik. Bu benzini, əsasən, Rumıniya və Rusiyadan alırıq. “Aİ-92”-nin istehsalında isə Neft Emalı Zavodunda (NEZ) moderinizasiya və yenidənqurma işləri ilə əlaqədar azalma müşahidə edilir. Dizelin qiyməti isə dövlət tərəfindən tənzimlənir. Azərbaycanda “Aİ-95” markalı premium benzin Tarif Şurasının siyahısından çıxarılıb. Məqsəd qiymətlərin müəyyənləşdirilməsini bazarın ixtiyarına verməkdir. Əslində belə deyil. “Aİ-95” markalı premium benzinin qiymətlərini SOCAR-ın törəmə şirkətləri təyin edir. Ona görə də dizellə bağlı hər hansı bir qərar olarsa, bu, dövlət tərəfindən verilə bilər, bazar tərəfindən yox. Dünyada dizelin ucuzlaşmasının və ya bahalaşmasının Azərbaycana birbaşa təsiri yoxdur. Çünki istehsalçı ölkəyik, idxalçı yox”.
N.Cəfərlinin sözlərinə görə, dizelin bahalaşması ilə bağlı dövlət tərəfindən qərar verilərsə, iqtisadiyyatda növbəti qiymət artımı dalğası ola bilər: “Çünki aqrar sahədə dizel yanacağının kifayət qədər payı var. Aqrar sahədə kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalında dizel yanacağının maya dəyərindəki payı bəzi hallarda 40-45 faiz civarında olur. Əgər dizel yanacağının qiyməti bahalaşsa, paralel olaraq kənd təsərrüfatı məhsulları da bahalaşacaq. Bu isə inflyasiyanı daha da sürətləndirə bilər”.
Rəşad Həsənov: “Ölkənin əsas gəlir mənbəyi olan neftin qiyməti kifayət qədər yüksəkdir, belə bir şəraitdə ölkədə dizel yanacağının bahalaşması gözlənilmir”
İqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov bildirdi ki, sərbəst bazarlarda neft sənayesi və neft məhsullarının qiyməti dövlət tərəfindən tənzimlənmir: “Neft sənayesi dövlətə məxsus deyil. Belə bir ölkələrdə bazar şərtləri daxilində qiymətlər formalaşır. Azərbaycan özü-özünü dizel yanacağı ilə tam təmin edə bilən ölkədir. Burada qiymət dinamikası ilə bazar konyunkturu arasında ziddiyyətlər ortaya çıxır. Enerji ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanda yanacağın qiymətinin formalaşmasında əsas parametr dövlət tərəfindən buradan əldə olunan gəlirlər (aksizlər, vergilər və s.) istiqamətində təşəbbüslərdir. Dövlət Neft Şirkətinə Azərbaycan neftinin maya dəyəri sabit qiymətə satılır. Dizelin maya dəyəri də sabit qiymət əsasında formalaşır. Buna görə də, bugünkü şərtlər daxilində neft şirkətində qiymətin bahalaşması ilə bağlı heç bir söhbət getmir. Azərbaycanda fiskal gəlirlərin azalması tendensiyası müşahidə olunarsa, yanacağın qiymətinin bahalaşması ilə bağlı mövqe o zaman ortaya qoyular”.
Iqtisadçı onu da əlavə etdi ki, ölkənin əsas gəlir mənbəyi olan neftin qiyməti kifayət qədər yüksəkdir: “Belə bir şəraitdə ölkədə dizel yanacağının bahalaşması gözlənilmir. Nəqliyyat sektorunun illik istehlakı 900 milyon neft həcmindədir ki, bu da yerli istehsal hesabına təmin olunan həcmdir”.
Günel CƏLİLOVA
