Qərb ölkələri Rusiyanın enerji sektoruna yönəlik iqtisadi təzyiq mexanizmlərindən daha geniş miqyasda faydalanmağa indi xüsusi diqqət yetirməkdədirlər. Hesab edilir ki, məhz bu halda Rusiyanın iqtisadi cəhətdən çökdürülməsi mümkün ola bilər. Elə bu səbəbdən ilk olaraq Rusiya neftinin Qərbə idxalının dayandırılması nəzərdə tutulur.
Bu mövzuya yenidən qayıdan Avropa İttifaqının Xarici siyasət və Təhlükəsizlik məsələləri üzrə Ali Nümayəndəsi Cozep Borell bildirir ki, rus neftinin Avropaya nəqli dayandırılacaq: “Rusiya neftinə qarşı embarqo ilə bağlı Avropa İttifaqının mövqeyi dəyişməyəcək. Biz Ukraynadakı müharibənin dünyanın hər bir nöqtəsinə təsir edən nəticələrindən çox narahatıq. Qiymətlərin artması, ərzaq çatışmazlığı ilə əlaqədar biz iqtisadi böhranla üzləşə bilərik. Ona görə də biz səylərimizi gücləndirməli və birləşdirməliyik. Rusiya Ukraynanın taxıl ixrac etməsinə, beynəlxalq bazara çıxmasına imkan vermir”. Borrell Macarıstanın Aİ-nin Rusiya neftinə sanksiyasına etirazı ilə bağlı sualını da cavablandırıb: “Bilirsiniz, biz 27 ölkəyik, mən bu 27 ölkəni inandırmalıyam. Bu ölkələrin arasında elələri var ki, digərlərindən problemləri daha çoxdur. Bu da əslində obyektiv vəziyyətdir. Bu ölkələr daha çox asılıdır və embarqo tətbiq olunacağı təqdirdə bu ölkələr daha çox problemlərlə üzləşəcək. Çünki bu ölkələrin bəzilərinin dənizə çıxışı yoxdur ki, tankerlərlə neft qəbul etsinlər, onların yalnız quru yolu ilə Rusiyadan gələn boru kəmərləri var və bu boru kəmərləri ilə neft idxal edirlər. Bütün bunları yaxşı müzakirə edəcəyik və vəziyyətdən çıxmağa çalışacağıq. Düşünmürəm ki, bizim bu məsələ ilə bağlı mövqeyimiz dəyişsin, çünki qətiyyətliyi, güclüyük, lakin eyni zamanda, başa düşürük ki, müəyyən xüsusi hallar var. Biz bu vəziyyətdən ənənəvi yolla, müzakirə edərək həll yolu taparaq çıxmağa çalışacağıq. Mənim rolum kimisə günahlandırmaq deyil, konsensus yaratmaqdır”. Rusiya neftinə embarqo tətbiqi niyyəti Avropada enerji məhsullarının qiymət artımı ilə müşayiət edilir. ABŞ-da da eyni vəziyyət hökm sürür. Hətta ABŞ son 50 ilin ən ağır energetik böhranını yaşayır. ABŞ-ın Neft-Qaz Assosiasiyasının prezidenti Tim Stüart bu xüsusda bildirib: "Biz son 50 ilin ən böyük, bəlkə də ən pis enerji böhranını yaşayırıq. Benzin və dizelin qiymətləri rekord həddə çatıb, ehtiyatlar isə minimal səviyyədədir".
Stüart qeyd edib ki, ABŞ-ın hazırki hakimiyyət orqanları nəinki lazımi tədbirlər görmür, hətta enerji böhranını həll etmək istəyənlərə də müdaxilə edir: "Bu administrasiyanın yaranmış vəziyyətdən çıxmağımıza kömək edəcək heç bir strategiyası yoxdur və açığını desəm, onların bütün hərəkətləri problemi həll etməyə çalışanlar üçün əks-məhsuldardır". Hesab edilir ki, rus neftinə embarqo yeni enerji böhranı yarada və qiymətləri xeyli yüksəldə bilər. Hətta 1973-cü ilin böhranının təkrar ola biləcəyindən ehtiyat edənlər də var. Xatırladaq ki, 1973-cü il oktyabrın 17-də OPEC-ə üzv ərəb ölkələri, eləcə də Misir və Suriya Yom Kippur müharibəsi, eləcə də Misir və Suriyanın İ dövləti ilə münaqişəsi zamanı İsraili dəstəkləyən ölkələrə (Böyük Britaniya, Kanada, Hollandiya, ABŞ, Yaponiya) neft satmayacaqlarını açıqladılar. Bu, ilk növbədə ABŞ və onun Qərbi Avropadakı müttəfiqlərinə aid idi. Növbəti il ərzində neftin qiyməti bir barel üçün üç dollardan on iki dollara qədər qalxdı. Qiymətlərdə birdən-birə 4 dəfə artım olması həmin vaxt neft böhranına səbəb oldu. Neft böhranı zamanı ABŞ və Avropada bir çox yanacaqdoldurma məntəqəsi bağlı qalıb. Niderlandda neft embarqosu zamanı elektrik enerjisindən limitdən çox istifadə edənlərə həbs cəzası tətbiq olunurdu. O vaxt Britaniyanın baş naziri Ted Hit həmvətənlilərini qışda evin yalnız bir otağını isitməyi xahiş edib. İtaliya, Norveç və İsveçrədə qənaət məqsədilə istirahət günlərində təyyarə ilə uçmaq, maşın sürmək və katerlə gəzintiyə çıxmaq qadağan olunmuşdu.
Fransada inspektorlar ofislər və mağazalara reydlər təşkil edərək otaqların temperaturunu yoxlayırdılar. Temperatur 20 dərəcədən çox olardısa, müəssisəni cəriməliyirdilər. Neft böhranına görə bir çox beynəlxalq avtomobil yarışları təxirə salınmışdı. Neft embarqosu 1974-cü ilin martında bitib. İndi də rus neftinə embarqo yeni bphran yarada, qiymətləri ilkin hesablamalara əsasən 300 dollara aldıra bilər. OPEC-in baş katibi Məhəmməd Barkindo Avropa İttifaqının rəsmiləri ilə görüşdə bildirib ki, Rusiyaya qarşı sanksiyalar neft təchizatı sahəsində tarixin ən nəhəng böhranına səbəb ola bilər. Onun sözlərinə görə, Rusiya neftinin təchizatının dayanması nəticəsində yaşanan itkini kompensasiya etmək mümkün olmayacaq. Azərbaycan neft hasilatçısı kimi belə böhrandan sığortalanıb. Üstəgəl, neft ətrafında yaranan vəziyyət fonunda ölkəmiz bu məhsulun satışından indi daha çox gəlir əldə edir. Bu ilin 4 ayında, operativ məlumatlara əsasən, hasil edilmiş 11.1 milyon ton neftin 9 milyon tonu ixraca nəql edilib. Qazla bağlı da eyni vəziyyətdir. Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 14.4 faiz artımla hasil edilmiş 15.7 milyard kubmetr qazın 7,6 milyard kubmetri ixrac olunub. Yanvar-aprel aylarında ötən ilin eyni dövrünə nisbətən qaz ixracı 17.4 faiz çox olub. İxracın 46 faizi Avropanın, 38 faizi Türkiyənin, 16 faizi Gürcüstanın payına düşüb.
Nahid SALAYEV
