Rusiyanın Ukraynaya qarşı başladığı hərbi əməliiaytlar bir çox ölkələrdə, o cümlədən də Azərbaycanda tikinti materiallarının kəskin qiymət artımına rəvac verib. Yaranmış vəziyyət, xüsusilə taxta-şalban materiallarının ölkəmizə idxalını çətinləşdirib. Çünki Azərbaycan hər iki ölkədən böyük miqdarda taxta-şalban materialları alır. Bütün bunlar ölkədə tikinti mövsümünün başladığı bir vaxta təsadüf edir.
Qeyd edək k, Azərbaycanda tikinti materiallarının qiymətləri dünyada ümumi tendensiyanı nəzərə alaraq bahalaşır. Ölkəmizdə əsasən idxal mənşəli metal və ağacdan tikinti materialları qiymət artımına görə liderdir. Bundan əlavə, yaz və yay aylarında tikinti işlərinin intensivləşməsi səbəbindən mövsümi qiymət artımı var. Hesab edilir ki, tikinti mövsümünün başlaması inşaat materialalrının qiymətlərində son həftələrdə qeydə alınan artımı daha da tətikləyəcək. Bura taxta-şalban da daxildir. Məsələ burasındadır ki, Rusiyadan ölkəmizə bu məhsulların idxalı əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Halbuki, Rusiya bu müstəvidə xüsusi çəkiyə malikdir. Belə ki, ötən il Rusiyadan ölkəmizə 883 762 kubmetr iynəyarpaqlı ağaclardan uzununa doğranmış meşə materialları gətirilib ki, bu da ümumi idxalın 97,5 %-ini təşkil edib. 4 191 ton taxta-şalban materialının isə ümumi idxalda payı 54,9 %-dir. Bundan başqa, 10 719 ton ağac qapılar, çərçivələr, astanalar da məhz bu ölkədən gətilir və bu da ümumi idxalın 75,8 %-ini təşkil edib. Ukraynadan isə 2021-ci ildə 1 926 ton taxta-şalban materialı gətilriib və bu ümumi idxalın 25,3 %-ini təşkil edir. Gətirilən ağac qapılar, çərçivələr isə 2 728 tondur və ümumi idxalın 19,3 %-i deməkdir. Amma indi vəziyyət dəyişib, ciddi problemlər üzə çıxıb. Problem həm təhlükəsizliklə bağlı məsələlərdədir, həm də risqlərlə əlaqədar logistika qiymətlərinin yüksəlməsi məhsulun maya dəyərinin qalxmasına təsir edir. Bu da o qiymət artımı davam edə bilər. Bu vəziyyətdə alternativ mənbələrdən idxal ön plana çıxır və belə mənbələr var. Belə ki, Qərbin sanksiyaları fonunda Belarus taxta materiallarının tədarükü üçün alternativ bazarlar axtarışındadır. Bu ölkə üçün əvvəllər Avropa bazarı daha sərfəli hesab olunurdusa, hazırda alternativ bazarlar qismində Azərbaycan, İran və Mərkəzi Asiya ölkələri çıxış edə bilərlər. Belarus məhz bu ölkələrə məhsulu yönləndirmək niyyətindədir. Belarus hökumətinin məlumatına görə, 2021-ci ildə Avropa İttifaqına taxta məhsullarının ixracı 3,2 milyard dollar təşkil edib. "Bellesbuprom” konserni məhsullarının 40%-ni məhz Avropaya tədarük edirdi. Lakin bu ilin mart ayının əvvəlində Avropa İttifaqı Belarusun ağac emalına qarşı sanksiyalar tətbiq edib. Söhbət taxta-şalban, briket, yanacaq qranulları, faner, müxtəlif taxta lövhələr və digər mallardan gedir. Bu məhsulları Belarus Azərbaycana yönəltsə, qiymətlər xeyli ucuzlaşa bilər.
Araşdırmalar göstərir ki, Azərbaycan cari ilin ilk üç ayında Belarusdan taxta materiallarının idxalını artırmağa başlayıb. .Belarus Universal Əmtəə Birjası bildirir ki, bu ilin birinci rübün yekunlarına görə, ümumilikdə taxta materialların ixrac satışının fiziki həcmləri 544 min kubmetrə çatıb ki, bu da ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 18% çoxdur. Yüksək müsbət dinamika yanvar-fevral aylarında alıcıların sayının əhəmiyyətli dərəcədə artması ilə bağlıdır. Bununla belə, mart ayında Belarus taxta məhsullarına qarşı sanksiyaların tətbiqi ilə əlaqədar, əməliyyatların həcmi nəzərəçarpacaq dərəcədə azalıb. Buna görə də hazırda əsas səylər həm yeni bazarların inkişafına, həm də əvvəllər ağac məmulatlarının idxalında payı əhəmiyyətsiz olan ölkələrə ixracın genişləndirilməsinə yönəldilib: “Artıq taxta materiallarının tədarükünü 3 dəfədən çox artıra bildiyimiz Çindən əlavə, Qərbi Asiya regionu perspektivli hesab olunur. İlk növbədə bunlar Azərbaycan, Gürcüstan, İsrail, Livan, BƏƏ və Türkiyədir. Bütün bu ölkələr Belarusdan taxta materiallarının idxalını artırmağa hazırdırlar. Məsələn, təkcə Azərbaycana 2022-ci ilin ilk üç ayında ötən ilin həcminin yarıdan çoxu artıq satılıb. Belarus istehsalçılarının daha çevik qiymət siyasəti də ağac emalı məhsullarının birja ixracının diversifikasiyasına kömək edəcək. İxrac kotirovkalarının azalmasının real ifadədə satış həcmlərinin artması ilə kompensasiya edilməsi planlaşdırılır”. Məlumat üçün onu da qeyd edək ki, Belarusun Azərbaycana ixrac etdiyi əsas məhsullara lifli taxta, taxta-şalban, mebel, dərmanlar, transformatorlar, kərə yağı, mal əti, pendir və kəsmik, ayran, qatıq, kefir və digər mallar daxildir. Belarus isə Azərbaycandan neft, propilen polimerləri, pomidor, qoz-fındıq və spirtli içkilər idxal edir. Azərbaycanda 50-dən çox Belarus müəssisəsini təmsil edən 5 distribütor şəbəkəsi və 45 diler fəaliyyət göstərir. 2017-ci ildə Minskdə Azərbaycan Ticarət Evi açılıb, ona Belarus bazarına bir qrup ərzaq məhsulunun tədarükü üçün güzəştli rejim verilib. Gəncə Avtomobil Zavodunda Belarus brendlərinin geniş çeşidli məhsullarının: traktorların, kənd təsərrüfatı, sərnişin və avtomobil avadanlıqlarının müxtəlif modifikasiyalarının yığılması üzrə birgə xətt fəaliyyət göstərir.
Tahir TAĞIYEV
