“Zəngilanın işğalı zamanı Azərbaycan dinc əhalinin xilas edilməsi ilə bağlı İrandan humanitar dəhliz istəyib”
İranın keçmiş prezidenti Əli Əkbər Haşimi Rəfsəncani “Quruculuq mətanəti” adlı kitabında 1993-cü ilin 27-28 oktyabrında baş tutmuş Bakı səfəri barədə bəhs edib. O, kitabında yazıb ki, Zəngilanın ermənilər tərəfindən işğalı zamanı Azərbaycan İrandan çox ciddi yardım istəyib. Rəfsəncaninin iddiasına görə, guya Azərbaycan rəhbərliyi işğaldan xilas olmaq üçün bütün ölkəni İrana verməyə hazır olub: “Cənab Əliyev dedi ki, Araz çayının Zəngilan ərazisindəki hissəsi ağır erməni atəşi altındadır və əhali ölümdən qurtulmaq üçün Araz çayı vasitəsilə İrana keçir, tələfat var. Fövqəladə kömək lazımdır. Ehtimalımıza görə, bu, danışıqların əsas məzmunu ilə bağlı əsas müzakirə mövzusunun girişini qeyri-müəyyən edirdi, amma bu, həqiqət deyildi. Xəritəni gətirdilər və izah etdilər. Məlum oldu ki, Zəngilan işğal olunsa, Ermənistan sərhədindən tutmuş Parsabad şəhərinə qədər şimal sərhədimiz ermənilərin nəzarətində olacaq. Qəti təklif budur ki, onlar üçün mübarizə aparaq. Açıq şəkildə dedilər ki, biz sizə bütün Azərbaycanı veririk və biz Azərbaycanda İslam Respublikası yaratmağa hazırıq. İranın köməyi olmadan müdafiə oluna bilmərik və ermənilərin Bakıya doğru irəliləməsi imkanı var…” Daha sonra Rəfsəncani bunları deyib: “Dedim ki, bu, regional və qlobal təhdid kəsb edən çox böyük bir qərardır və onun nəticələri müxtəlif istiqamətlərdə araşdırılmalı və Tehranda buna cavab verilməlidir”. Rəfsəncaninin bu iddialarının əsası yoxdur. Düzdür, Azərbaycan Zəngilanın işğalı zamanı İrandan yardım istəyib, amma bu heç də Rəfsəncaninin dediyi kimi olmayıb. Məsələ ondadır ki, Cəbrayıl rayonunun Arazboyu yaşayış məntəqələri işğal olunandan sonra Zəngilanla quru əlaqəsi kəsilib. Erməni işğalçılarının Zəngilana aramsız hücumları zamanı yeganə çıxış yolu əhalini İran vasitəsilə xilas etmək idi. Bununla bağlı Azərbaycan tərəfi İrana müraciət edib ki, Arazda suyun səviyyəsi aşağı salınsın. Ona görə ki, əhali çayı keçə bilsin. İran da buna razılıq verib. Nəticədə Zəngilan əhalisi İran ərazisi vasitəsilə xilas edilib.
Maraqlıdır, bəs ekspertlər Rəfsəncaninin bu iddialarını necə dəyərləndirir? Məsələyə münasibət bildirən keçmiş diplomat, politoloq Fikrət Sadıqovun fikrincə, keçmiş İran prezidentinin sözügedən fikirləri uydurmadır: “Rəfsəncaninin bununla bağlı səsləndirdiyi fikirlər uydurmadır. Azərbaycan heç vaxt öz müstəqilliyindən imtina etməyib. Hətta ən ağır dövrlərdə belə. O zaman Heydər Əliyev kimi böyük siyasətçi ölkəyə rəhbərlik edirdi. O, Azərbaycanın müstəqilliyinin möhkəmlənməsində müstəsna rol oynayıb. Ona görə də deyilənlər kökündən yanlış fikirlərdir və reallığı əks etdirmir. Zəngilanın işğalı zamanı Azərbaycan dinc əhalinin xilas edilməsi ilə bağlı İrandan humanitar dəhliz istəyib. Budur məsələnin mahiyyəti. O cümlədən, Azərbaycanda nəyəsə görə islam dövləti yaratmaq gündəmdə olmayıb. Əslində Qarabağ müharibəsi zamanı İran Azərbaycanı müdafiə etməli idi. Ancaq bu baş vermədi. Bununla yanaşı, 8 may 1992-ci ildə bizim nüməyəndə heyəti Tehranda olanda Şuşa işğal olundu. O zaman İran Azərbaycanla Ermənistan arasında gedən danışıqlarda vasitəçi idi. İran tərəfi buna görə Ermənistana etiraz etmədi. Bizə real kömək lazım idi. Yoxsa bizim düşmənimizlə əlbir olmaq, onunla partniyorluq münasibətləri qurmaq lazım deyildi. Nəzərə almalı idilər ki, biz müsəlman ölkəsiyik. Təəssüflər olsun ki, indinin özündə də İran Ermənistanla münasibətlərini genişləndirir ”. Vidadi ORDAHALLI
