Mal-qaranın əsas qidasını təşkil edən quru ot bağlamalarının, yəni presin qiyməti ilbəil artır. Artıq neçə ildir qiymətlər artmağa doğru gedir. Məsələn, ən qidalı ot hesab edilən yonca bağlamasının qiyməti 2016-cı ildə 2-4, təbii ot 1-2, ən zəif tərkibli hesab edilən saman bağlaması isə 50 qəpik - 1 manat arasında dəyişirdi. 2017-2018-ci illərdə də sözügedən quru ot bağlamalarının qiyməti müvafiq olaraq 2 manata qədər bahalaşıb.
Qəribədir ki, bu il hava şəraiti ot və küləş yığımı üçün ümumən əlverişli olsa da, yenə də qiymətlər artıb. Azərbaycanda taxıl istehsalı artsa da, bu, ən azından, küləşdən hazırlanan otun qiymətinə təsir etməyib. Ötən illərlə müqayisədə ot bağlamasının qiymətində 1 manat artım müşahidə edilir. Belə ki, ən qidalı ot hesab edilən yonca bağlamasının qiyməti 4-6, təbii ot 3-4, ən zəif tərkibli hesab edilən saman bağlamasının qiyməti isə 1,5-2 manat aralığında dəyişir. Təsərrüfat sahibləri bahalaşmanın davam etməsindən narahatdırlar.
Məlumdur ki, yemin qiyməti son nəticədə ətin qiymətinə təsir edir. Maraqlı olan odur ki, bəzən əlverişli hava şəraiti olmasına rəğmən, yemin qiyməti ucuzlaşmır. Maraqlıdır, ölkə daxilində mal-qara yeminin qiyməti niyə ilbəil artır? Qiymət artımının kökündə nə dayanır?
Nicat Nəsirli: “Aran rayonlarında əvvəllər yonca sahələrindən ildə 5-6 dəfə biçin mümkün olurdusa, indi üçüncü biçindən sonra sahələrdə məhsuldarlıq aşağı düşür”
Məsələyə münasibət bildirən kənd təsərrüfatı sahəsi üzrə ekspert Nicat Nəsirli ot bağlamalarının ilbəil bahalaşmasını bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “Yemin bahalaşması ənənəvi problemdir. Məsələ ondadır ki, hər il müəyyən faktorlar qiymətin qalxmasına öz təsirini göstərir. Fəsillərin vaxtında gəlməməsi də buna öz təsirini göstərir. Görürsən, yay qurtarmamış payız gəlir. Fəsillərin vaxtında gəlməməsi bitkilərin fizioloji inkişafına və bu da nəticə etibarilə məhsuldarlığa ciddi təsir göstərir. Bizdə əsas yem komponenti yonca sayılır. Aran rayonlarında əvvəllər yonca sahələrindən ildə 5-6 dəfə biçin mümkün olurdusa, indi üçüncü biçindən sonra sahələrdə məhsuldarlıq aşağı düşür. Deməyim odur ki, bunun bir səbəbi iqlim dəyişiklikləri ilə bağlıdır. Bu təkcə otla bağlı olan məsələ deyil. Görünən odur ki, iqlim amilləri ilə bağlı risqlər artır. Ona görə də bununla bağlı alternativ variantlar tapılmalıdır. İkincisi, örüş və otlaq sahələri sürətlə sıradan çıxır. Otarılma hesabına mal-qaranın saxlanması mümkün olmadığına görə insanlar daha çox yemə yüklənirlər. Bu zaman yemə böyük tələbat yaranır və nəticədə qiymətlər bahalaşır. Yeri gəlmişkən onu da qeyd edim ki, “Heyvandarlığın inkişafı və örüş-otlaq sahələrinin bərpası” proqramı hazırlanır. Orada xüsusi qeyd edilib ki, örüş-otlaq sahələri bərpa olunmalıdır. Çünki bu sahələr sıradan çıxdıqca, hazır yemə daha çox üstünlük verilir. Bu da qiymətləri artırır. Üçüncü problem ondan ibarətdir ki, Azərbaycanda yemçilik birtərəfli inkişaf edib. Bizdə heyvan yemi deyəndə əsasən yonca başa düşülür. Ancaq bu gün müasir dünyada çoxsaylı yem bitkisi var ki, həm əkilir, həm də satılır. Çox təəssüf ki, bizdə amarat, xaşa kimi qidalı yem bitkiləri əkilmir. Bu bitkilər, ümumiyyətlə, əkin strukturunda yoxdur. Qarğıdalı əkini ölkədə yetərli səviyyədə deyil. Yem bitkiləri çox əkilsəydi, qiymətlər belə yüksək olmazdı. Bizdə 2 milyon 800 min baş inək, 8 milyon başadək xırdabuynuzlu heyvan, 30 milyon baş quş bir və ya bir neçə yem komponentinin üzərində köklənib. Ona görə də bir belə tələbatı ödəmək üçün ölkənin faktiki imkanları yoxdur. Heyvandarlıqda da belədir ki, xərclərin maya dəyərinin 70 faizini yem faktoru müəyyən edir. Yem ucuzdursa, bu, ətin qiymətinə təsir edir, yem bahadırsa, o zaman qiymət qalxır. Ən nəhayət, dördüncüsü, Azərbaycanda yem sənayesi inkişaf etməlidir. Bizdə sənaye yemlərindən istifadə səviyyəsi çox aşağıdır. Hamı heyvanı otla yemləmək istəyir. Bax, budur problem”.
Vidadi ORDAHALLI
