Azərbaycanda bütün dini bayram və hüzn günləri ölkəmizin qanunvericiliyinə uyğun şəkildə keçirilir. İslam dünyasında, xüsusən də şiə təriqətinə mənsub olan müsəlmanlar tərəfindən qeyd edilən Aşura mərasimi Azərbaycanda da təşkil olunur. Aşura Məhərrəm ayının 10-cu günüdür, İmam Hüseynin, onun ailə üzvlərinin və tərəfdarlarının qətl olunduğu gün olaraq hüznlə anılır.
Onu da vurğulayaq ki, hicri təqvimi ilə 61-ci ildə İmam Hüseyn və silahdaşları Kərbəlada şəhid edilib və şiələr bu günü yas günü kimi matəm saxlayır və əzadarlıq edirlər.
Bildiyimiz kimi, dünyanın müxtəlif ölkələrində Aşura günündə başyarma, zəncirvurma və digər ifrat radikal ayinlər icra edilir. Hətta bir sıra ölkələrdə Aşura mərasimlərinə xüsusi hazırlanır və burada İmam Hüseynə və onun silahdaşlarına, ailə üzvlərinə mərsiyələr oxunur, ağılar deyilir. Azərbaycanda da bir neçə il bundan əvvələ qədər bəzi məscidlərdə başyarma, zəncirvurma, sinədöymə kimi hallar baş verirdi. Özlərini İmam Hüseyn aşiqləri sayan müəyyən insanlar bu ifrat radikal hərəkətlərə yol verir, ümumiyyətlə, bunu təbliğ edirdilər.
Lakin Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin və Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin həyata keçirdiyi silsilə maarifləndirici tədbirlərdən sonra ölkəmizdə bu kimi halların başvermə səviyyəsi azalıb. Kiçik istisnaları nəzərə almasaq, demək olar ki, məscidlərdə bu kimi hallar baş vermir.
Qeyd edək ki, Məhərrəm ayı sentyabrın 1-də başlayıb. Məhərrəm ayı öncəsi də, sonra da Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsi dəfələrlə bəyan ediblər ki, Məhərrəm ayında, xüsusən də Aşura günündə heç bir ifrat radikal davranışlara yol verilməməlidir.
Onu da bildirək ki, Dini Komitə Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi ilə birgə Məhərrəm ayı ilə bağlı monitorinqlər həyata keçirir.
Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Mübariz Qurbanlı bildirib ki, monitorinqlərə əsasən, məscidlərdə Məhərrəm ayı ilə bağlı keçirilən mərasimlər Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin fətvasına uyğun olmalıdır: “Monitorinqin əsas məqsədi odur ki, bu mərasimlərin fətvaya uyğun keçirilib-keçirilmədiyi, hər hansı qanun pozuntusunun olub-olmadığı yoxlanır. Bütün bu məlumatları toplayırıq və birgə müzakirə edirik. Əgər hər hansı məsciddə fətvadan kənaraçıxma halları və yaxud qanun pozuntusu olarsa, bununla bağlı müvafiq tədbirlər görülür. Qafqaz Müsəlmanları İdarəsi tərəfindən həmin məscidin imamına xəbərdarlıq olunur ki, bunlar təkrar olunmasın. Hələ ki elə bir ciddi qanun pozuntusu aşkar etməmişik, fətvaya uyğun şəkildə mərasimlər keçirilir”.
Komitə sədri vurğulayıb ki, əsas mərasim Aşura günü olan mərasimdir: “Həmin gün Qafqaz Müsəlmanları İdarəsində Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin nümayəndələri, eyni zamanda, ayrı-ayrı dini konfessiyaların nümayəndələri Şeyxülislam Allahşükür Paşazadənin iştirakı ilə qanvermə aksiyasında iştirak edəcəklər. Mən də həmin qanvermə aksiyasında iştirak edəcəyəm. Aşura günü ilə bağlı keçirilən mərasimlərdə bəzən qançıxarma, başyarma, zəncirvurma kimi hərəkətlərə yol verilir. Bu hərəkətlər dinimizdə də bəyənilmir. Ona görə bunun əvəzinə qanvermə aksiyaları keçirilir".
M.Qurbanlı, həmçinin, qeyd edib ki, eyni zamanda, respublika üzrə qanvermə keçiriləcək yerlərin siyahısı artıq elan edilib: “Səhiyyə Nazirliyi bununla bağlı müvafiq göstərişlər verib, qruplar ayrılıb. Həmin aksiyalarda vətəndaşlarımızın iştirak etməsi olduqca əhəmiyyətlidir. Əminəm ki, qan verənlərin sayı kifayət qədər yüksək olacaq. Ötən il 5000-dən çox vətəndaş qanvermə aksiyasında iştirak edib. Bunun müsbət tərəfi hamıya məlumdur, çünki qana ehtiyacı olan xəstələr var. Verilən qanlar tibbi nöqteyi-nəzərdən yoxlanıldıqdan sonra qan bankına daxil edilir”.
Hacı Təyyar Hüseynli: “Aşura mərasimləri zamanı məscidlərdə oxunan hər bir mərsiyə, nöhə, edilən çıxış diqqətdə saxlanmalıdır”
İlahiyyatçı Hacı Təyyar Hüseynli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Aşura mərasimində ifrat radikal tədbirlərin qarşısının alınması əhəmiyyətlidir. O hesab edir ki, Aşur mərasimləri keçirilərkən QMİ-nin və Dövlət Komitəsinin, o cümlədən də Azərbaycan dövlətinin qanunvericiliyi nəzərə alınmalıdır. “Aşura günü mərasiminin təşkili ilə bağlı illərdir sistemli qərar yox idi. Lakin son illər bu istiqamətdə cənab şeyxin timsalında bir sıra nümunələr var. Yadımdadır ki, o, bir neçə il əvvəl məscidlərə gedərək zəncir vurmanın və digər halların yolverilməz olduğunu dedi. O bildirdi ki, zəncir vurmanın, qançıxarmanın, eləcə də digər məsələlərin nə insanlara, nə də Kərbala hadisəsinin mahiyyətinə heç bir xeyri yoxdur. Cənab şeyx dindarları qanvermə aksiyasında iştirak etməyə çağırmışdı. Kərbəlada İmam Hüseyn və tərəfdarları dinimiz uğrunda həyatını qurban vermişdi. Bizim şəhidlərimiz kimi, İmam Hüseynin də şəhidliyi dəyərlidir. Burada faydalı bir məsələdən söhbət getməlidir. Həm şeyximiz, həm komitə sədri Aşura günü qanvermə aksiyalarında iştirak ediblər. Həqiqətən, Kərbəla hadisəsinin mahiyyətini dövlətimiz də yüksək qiymətləndirib. Ümummilli liderimiz Aşura günü Təzə Pir məscidinə gedib və orada İmam Hüseyn əleyhisalamdan danışıb. Bu gün həm cənab Prezident, həm də ölkəmizin Birinci vitse-prezidenti də İmam Hüseyn şəhidliyinə dəyər verir. Bir sözlə, Azərbaycanda Aşura gününə ümumxalq hüzn mərasimi olaraq münasibət bildirilib və Peyğəmbər ailəsinin faciəsinə böyük ehtiramla yanaşılıb. Bu gün məscidlərdə Aşura günü təşkil olunur, lakin bu mərasim qonşu ölkələrdən fərqli şəkildə qeyd edilir. Bu onlarda tamam fərqlidir. Azərbaycanda da Aşura günü mərasimlərinin təşkili üçün bir sistem olmalıdır. Orada şifahi xalq ədəbiyyatından gələn və xüsusi hüznlü səslə oxunan mərsiyələr, nöhələr bütün ölkə boyu tənzimlənməlidir. Yəni pərakəndə şəkildə hər kəs o mərsiyələri, nöhələri öz bildiyi kimi oxumamalıdır. Burada qəribə hallar müşahidə edilir. Bəzən o mətnlər çərçivəsindən çıxarılaraq oxunur. Ümumiyyətlə, bu kimi hallar Kərbəla hadisəsinin özünün mahiyyətinə xələl gətirər. Bilirsiniz, bəzən o ritualların içində də bir qarışıqlıq yaratmaq cəhdləri, təhlükəli gizlin fikirlər ola bilər. Bu gün bəzi qüvvələr Azərbaycanda dövlət və cəmiyyət arasında ziddiyyət yaratmaq, nifrət qaynağı formalaşdırmaq üçün psixoloji personaj yaratmaq istəyirlər. Guya kimlərsə yezid tərəfdəndir. Əslində isə bütün Azərbaycan vətəndaşları Azərbaycan tərəfdəndir və haqq-ədalət yolundadır. Bütün cəmiyyətimiz haqq-ədalətin yanındadır. Azərbaycanda Aşura məclislərinin təşkili üçün, sözün əsl mənasında, dövlətçi, milli məfkurəli, sistemli, qayda-qanunlu vahid bir tədbirlər planı hazırlamaq lazımdır. Təsəvvür edin ki, bütün məscidlərdə bir monitorinq keçiririk və orada insanlar “ya Hüseyn, vay Hüseyn” deyirlər, onu başa düşərək də, başa düşməyərək də deyənlər var. “Ya Hüseyn” Azərbaycan dilində “ey Hüseyn” deməkdir, Hüseyn 57 yaşında şəhid olub. Hətta təəssüf ki, İmam Hüseyn şəhidliyinin mahiyyətinə xələl gətirmək istəyənlər də var. Adlarını çəkmək istəmirəm, bəziləri deyirlər ki, Kərbəla hadisəsi hakimiyyət uğrunda bir mübarizə idi. Bunun özü də çirkli toxum əkməkdir”.
H.T.Hüseynli qeyd etdi ki, gələn Aşuraya qədər ümumrespublika məscidlərində hər hansı danışılan söz, oxunan mərsiyə və nöhə belə incələnməlidir. “Bu sahədə Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin və Dini Komitənin həyata keçirdiyi tədbirlər daha geniş miqyas almalıdır. Doğrudur, indiyə qədər görülən maarifçilik tədbirləri çərçivəsində bəzi ifrat radikal rituallar aradan qaldırılıb, amma bu, sistemli şəkildə davam etdirilməlidir. Amma hesab edirəm ki, Aşura mərasimləri zamanı məscidlərdə oxunan hər bir mərsiyə, nöhə, edilən çıxış diqqətdə saxlanmalıdır. Tövsiyə edərdim ki, məscidlərdə “ya Hüseyn” sədalarını eşidib insanlar sinələrinə vurmasınlar. Yaxud özlərini zəncirləməsinlər. Zəncirin simvolok mənası var. Onu o vaxt atın buduna vururdular ki, at isti havada daha sürətlə qaçsın. Zənciri həm də xanım Zeynəb əleyhisalama, Kərbəla əsirlərinə, qadın və uşaqlara Yezidin ordusu vururdu. Zənciri ata-babalarımız simvolik olaraq götürüblər və Yezidin onların başına gətirdiyi oyunları ifadə edirlər, yaxud da görürsən ki, qılıncı çəkib başlarını yarırlar, olmaz, boş başı nə qədər partlatmaq olar. Yaxud birisi bilmədiyi mövzuda nə qədər danışmalı və özünü çırpmalıdır? Bu rituallar varsa və məntiqlidirsə, onların aşırı dərəcədə, ifrat şəkildə icrasına yol verilməməlidir” - deyə o qeyd etdi.
O, həmçinin, Dini Komitə və QMİ-nin Aşura günü məscidlərdə keçirəcəyi monitorinqin də faydasız olmadığını dedi.
İradə SARIYEVA
