Dünya Universitetləri Reytinqi Mərkəzi (“Center for World University Rankings”) 2019-2020-ci tədris ili üçün dünyanın ən yaxşı universitetlərinin siyahısını açıqlayıb. 2000 universitetin yer aldığı siyahıda ilk onluqda müvafiq olaraq Harvard Universiteti, Massaçusets Texnologiya Universiteti, Stenford Universiteti (ABŞ), Kembric Universiteti, Oksford Universiteti (Böyük Britaniya), Kolumbiya Universiteti, Prinston Universiteti, Berkli Kaliforniya Universiteti, Pensilvaniya Universiteti, Çikaqo Universiteti (ABŞ) qərarlaşıb.
Qeyd edək ki, mərkəzin siyahısına universitetlər təhsil səviyyəsi, məzunların işlə təmin olunma faizi, müəllim heyətinin keyfiyyəti və universitetlərin elmi fəaliyyət göstəricilərinə görə daxil olurlar.
Xatırladaq ki, dünyanın 99 ölkəsinə aid 20 min ali təhsil ocağı arasından seçilmiş 2000 universitetin yer aldığı siyahıda Azərbaycanda olan universitetlərdən heç biri yer almayıb. Maraqlıdır, dünyanın ən yaxşı universitetləri siyahısına Azərbaycan ali təhsil müəssisələrinin adı niyə salınmayıb?
Kamran Əsədov: “Bütün ali məktəblər Boloniya prosesinə sözdə fəal şəkildə qoşulduqlarını bəyan etsələr də…”
Təhsil eksperti Kamran Əsədov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, hər il dünya universitetləri məzunlarının işlə təmin olunması üzrə dünya reytinqi (QS Graduate Employability Ranking) dərc edilir: “Ümumilikdə, reytinqdə dünyanın müxtəlif ölkələrindən 300 ali təhsil ocağı yer alır. Reytinqin tərtibi zamanı bu göstəricilər nəzərə alınır: işəgötürənlər arasında nüfuzu, onlarla əməkdaşlıq, məzunların uğurlu olması, işəgötürənlərin kampusda iştirakı və işlə təmin edilməsi. Qeyd edim ki, hər il açıqlanan siyahıda Azərbaycanda fəaliyyət göstərən 53 ali təhsil müəssisəsinin heç birinin adı yoxdur. Reytinqdə məzunlarının işlə təmin olunması göstəricisinə görə ən yaxşı 5 universitet isə bunlardır: Stenford Universiteti və Massaçusets Texnologiya İnstitutu (ABŞ), Tsinhua Universiteti (Çin), Sidney Universiteti (Avstraliya) və Kembric Universiteti (Böyük Britaniya).
2005-ci ildən Azərbaycanın da qoşulduğu Boloniya sisteminə görə, məzunların işlə təminatı təhsil prosesinin əsas tələblərindən biridir. Həmin tələblərə görə, hər bir universitet 3 mərhələdə məzunlarının işlə təminatını müntəzəm şəkildə izləməlidir. Birinci mərhələ təhsildən sonrakı ilk ili nəzərdə tutur və bu müddət ərzində məzunların 95 faizə qədərinin öz ixtisası üzrə işlə təmin olunması ən ideal nəticə sayılır. İkinci mərhələ təhsildən sonrakı 3, sonuncu mərhələ isə 5 ildə məzunların peşə fəaliyyətinin izlənməsini nəzərdə tutur. Təhsildən sonrakı 5 ildə məzunların 3 faizə qədəri öz peşəsi üzrə işlə təmin oluna bilmirsə, universitet özünün mütəxəssis hazırlığı siyasətinə yenidən baxmalı və istiqaməti əmək bazarında ehtiyac duyulan ixtisaslara doğru dəyişməlidir.
Təəssüflər olsun ki, hazırda ölkənin 53 ali təhsil müəssisəsində təhsil alan tələbələrin yalnız 42 faizi işlə təmin olunur, bu da çox aşağı səviyyədir. Hesab edirəm ki, bütün ali məktəblər Boloniya prosesinə sözdə fəal şəkildə qoşulduqlarını bəyan etsələr də, onların istifadə etdikləri proqramlarda sovet dövründən bu günə qədər çox kiçik dəyişikliklər öz əksini tapıb. Ona görə də ali məktəb məzunlarının bilik səviyyəsi günün tələblərinə cavab vermir, kadr körpüsü sürətlə qocalır, onları əvəz etmək üçün Avropa təhsil standartlarını ölkəmizdə bərqərar etməyə qadir olan gənc kadrlar isə kifayət qədər deyil. Öz istəkləri ilə sevib seçdikləri ixtisaslarda təhsilini başa vuran gənclərin bir qismi 220-250 manat əməkhaqqı müqabilində muzey işçisi, yaxud arxeoloq işləmək istəmir. Ona görə də yerli universitetlərin bu məsələdə reytinqi çox zəifdir, hazırladıqları kadrlar əmək bazarının tələblərinə uyğun deyil.
Bir məsələni də qeyd etmək istəyirəm ki, yüksək ixtisaslı, yaxşı universitetlərdə təhsil almış gənclər iş tapmaqla bağlı ciddi problem yaşamırlar. Amma nəzərə alaq ki, bu gün ali məktəblərdə təhsil alan gənclərin sayı həddən artıq çoxdur və bu məzunların, qeyd olunduğu kimi, çox təəssüf ki, heç də hamısı işlə təmin edilə bilmir. Bu onunla bağlıdır ki, Azərbaycanda ixtisasların iş yerlərinin sayına uyğunlaşdırılması tətbiq olunmur. Məzunların sayı iş yerlərinin sayından çox olduğu üçün, gənclər iş tapmaqda çətinlik çəkirlər. Digər tərəfdən, ölkəmizdə problem təhsilin keyfiyyəti ilə bağlıdır. Əksər yerli ali məktəbdə təhsilin keyfiyyətinin ürəkaçan olmaması orada oxuyan gənclərin məzun olduqdan sonra qısa zamanda işlə təmin olunmasına mane olur. Üçüncü tərəfdən isə, biznes sahibləri adətən daha təcrübəli şəxslərə üstünlük verirlər ki, bunlar da, adətən, 25 yaşdan yuxarı şəxslər olurlar. O baxımdan bu, yeni məzun olan gənclərin işlə təmin olunmasında müəyyən problemlər yaradır.
Etiraf edək ki, bu gün ali təhsil müəssisələrinə plan yerləri müəyyənləşəndə əmək bazarının tələbləri, təklifləri nəzərə alınmır”.
K.Əsədov sözlərinə görə, təhsilin keyfiyyətinin artırılması, universitetlərdə daha yüksək keyfiyyətli məzunların hazırlanması imkan verəcək ki, onlar universiteti bitirdikdən sonra qısa zamanda iş tapa bilsinlər. Ən əhəmiyyətli məqamlardan biri də təhsil alan zaman tələbələrin ixtisasları ilə bağlı praktikadan keçməmələridir: “Halbuki, bu olduqca önəmlidir. Çox təəssüf ki, Azərbaycanda təhsil müəssisələrinin əksəriyyətində praktikaya ciddi yanaşılmır. Təhsil alan gənclərin praktika keçməmələri onların universiteti bitirənədək peşəkarlaşmasına imkan vermir. O baxımdan praktika müddətinin genişləndirilməsinə və ciddi şəkildə tətbiqinə ehtiyac var ki, gənclər universiteti bitirəndən sonra işlə təmin oluna bilsinlər. Düşünürəm ki, ali təhsil müəssisəsində ciddi islahatlar aparmaqla bu problemlər həll oluna bilər”.
Günel CƏLİLOVA
