Azərbaycanı bütün dünyada tanıdan məşhur Qarabağ atlarının nəslinin artırılması, inkişaf etdirilməsi, bu at cinsinin daha uzunömürlü olması üçün dövlət tərəfindən xüsusi qayğı göstərilir. Məlum olduğu kimi, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Heyvandarlıq Elmi-Tədqiqat İnstitutunun tabeliyindəki “Qarabağ Atçılıq Təsərrüfatı” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin Qarabağ Atçılıq Kompleksi fəaliyyət göstərir və kompleksdə Qarabağ atları yetişdirilir.
Bu gün sözügedən kompleksdə atlara baxan mehtərlər, çaparlar, eləcə də digər şəxslər fəaliyyət göstərirlər. Onu da vurğulayaq ki, son illər ölkəmizdə atçılığa maraq artıb və dövlətin nəzdində olan atçılıq mərkəzləri ilə bərabər özəl atçılıq mərkəzləri də mövcuddur.
Maarif Hüseynov: “Atların saxlanmasında, yetişdirilməsində böyük əməyi olan mehtərlərə, çaparlara yüksək əməkhaqqı verilməlidir”
Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin Heyvandarlıq Elmi-Tədqiqat İnstitutunun tabeliyindəki “Qarabağ Atçılıq Təsərrüfatı” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyətinin Qarabağ Atçılıq Kompleksinin direktoru Maarif Hüseynov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, kompleksdə Qarabağ atları xüsusi qayğı altında bəslənir. O bu sahəyə dövlət qayğısının göstərildiyini bildirməklə yanaşı, dedi ki, Qarabağ atlarının yaşadılması dövlətin diqqət mərkəzindədir.
M.Hüseynovun sözlərinə görə, ata baxmaq olduqca çətin, eyni zamanda da təhlükəli bir işdir. Bəzi hallarda atlar onlara baxan mehtərlərə, eləcə də çaparlara xəsarət yetirirlər. “Bizim xüsusi qeydiyyat dəftərimizdə atların adları, nəsil-kökü qeyd edilir. Yeganə heyvandır ki, onun əsli-nəsli məlumdur. Atçılıq çox maraqlı və gözəl, eyni zamanda da çətin bir sahədir. Atı saxlamaq həddən artıq çətindir. Qulun olandan sonra onu elə bəsləməlisən ki, o cıdıra çıxanda, sərgiyə aparılanda bütün gözəllikləri özündə saxlayıb göstərsin, həm də yaxşı qaça, 2, 4 min metrlik məsafəni qət edə bilsin. Bunun üçün də atların saxlanmasında, yetişdirilməsində böyük əməyi olan mehtərlərə, çaparlara yüksək əməkhaqqı verilməlidir. Bu mütləqdir. Özəl atçılıq mərkəzlərində mehtərlərə, çaparlara ən azı 300, 400, 500 manat əməkhaqqı verildiyi halda, bizdə isə 160-170 manat əməkhaqqı alırlar. Özəl yerlərdə bir ata baxana bu qədər maaş verilir. Bizimkilər isə ən azından 12 baş ata baxırlar. Ən qorxulu, təhlükəli iş at saxlamaqdır. Birdən təsadüfən olur ki, at hürkür, ona baxan mehtərə təpik atır və bu da faciə ilə nəticələnir. Bəzən görürsən ki, çapar atı çapanda at yıxılır, özünün ayağı qırılır, insan tələfatı olur. Bunlar olduqca çətin iş olduğu üçün, işçilər yüksək əməkhaqqı tələb edir. Məsələn, deyirlər ki, mənə 500 manat maaş ver, mən mehtər, çapar işləyim. Bu həm də iyili-qoxulu sahədir. Mehtərlər, çaparlar daim atın yanında durub ona qulluq göstərirlər ki, at öz sahibini yaxşı tanısın, ona sədaqətli olsun, qaçışlarda, sərgilərdə şıltaqlıq etməsin, göstərilən proqramı həyata keçirsin” - deyə M.Hüseynov bildirdi.
M.Hüseynov, həmçinin, bildirdi ki, işçilərin əməkhaqqının aşağı olmasına baxmayaraq, onlar atlara çox yüksək səviyyədə qulluq göstərirlər. O dedi ki, Azərbaycanın milli sərvəti olan Qarabağ atları dünyada ən qədim mədəni at cinslərindən olmaqla, əsrlər boyu aparılan xalq seleksiyası sayəsində bu bölgədə formalaşıb. Qarabağ atlarının cins kimi təkmilləşdirilməsində və böyük şöhrət qazanaraq yayılmasında Qarabağın xan zavodlarının əvəzsiz rolu olduğunu deyən müsahibimizin bildirdiyinə görə, XVIII-XIX əsrlər Qarabağ atçılığının qızıl dövrü hesab edilir.
Qeyd edək ki, XX əsrdə isə Qarabağ atı cinsinin tarixində ən önəmli hadisə Ağdam atçılıq zavodunun yaradılmasıdır. Bu zavod rəsmi olaraq SSRİ Nazirlər Sovetinin 1948-ci il 8 oktyabr, Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin isə 1949-cu il 27 may tarixli qərarları əsasında, Xaldan quşçuluq sovxozunun ərazisində yaradılıb. Zavod 1949-cu ilin sentyabrında Ağdam rayonu yaxınlığındakı Göytəpə adlanan əraziyə, vaxtilə xan zavodlarına məxsus atların məskunlaşdığı yerlərdən birinə köçürülüb. 1993-cü ildə Ağdam rayonunun erməni təcavüzkarları tərəfindən işğal edilməsindən sonra Azərbaycanın milli sərvəti, yerli genefondun əsaslarından olan Qarabağ atları köçkünlük həyatı yaşayır. Qarabağ atçılıq kompleksi 1994-cü ildən isə Ağcabədi rayonunun Xamtorpaq ərazisində fəaliyyət göstərir. Bütün çətinliklərə baxmayaraq, Qarabağ atlarını bu günədək qoruyub saxlamaq mümkün olub. Son illər isə dövlət tərəfindən Azərbaycan atlarının şan-şöhrətinin özünə qaytarılması, ölkəmizdə atçılığın inkişafının təmin edilməsi üçün ciddi işlər görülür. 2007-ci ildə “Atçılıq haqqında” Qanun qəbul olunub. Bu qanunun tətbiqi ilə əlaqədar Prezident İlham Əliyev tərəfindən müvafiq Fərman imzalanıb, atçılığın inkişafı üzrə Proqram təsdiqlənib. Prezident İlham Əliyevin “Azərbaycanda Qarabağ atı cinsinin inkişafına əlavə dəstək haqqında” 2014-cü il 19 noyabr və “Heyvandarlığın maddi-texniki təchizatının yaxşılaşdırılması ilə bağlı tədbirlər haqqında” 2015-ci il 21 avqust tarixli sərəncamları isə Qarabağ atının genefondunun qorunmasında, tarixi şöhrətinin özünə qaytarılmasında mühüm əhəmiyyətə malikdir. Prezident İlham Əliyev 2017-ci il fevralın 22-də isə bu sahə ilə bağlı daha bir Sərəncam imzalayıb. Sərəncama əsasən, Qarabağ atı cinsinin damazlıq özəyinin qorunması və inkişaf etdirilməsi, bu sahədə seleksiya damazlıq işlərinin elmi əsaslarla aparılmasına şərait yaradılması istiqamətində həyata keçirilən tədbirlər başa çatdırılıb və “Qarabağ Atçılıq Təsərrüfatı” MMC-nin atçılıq kompleksi inşa olunub. 2018-ci ilin noyabrında isə ölkə başçısının iştirakı ilə sözügedən kompleksin açılış mərasimi olub.
İradə SARIYEVA
