Orta yaşlı qadınlar arasında hər ikincisi bu xəstəlikdən -stressli inkontinensiyadan əziyyət çəkir. Belə qadınlar öskürəndə, güləndə və ya hansısa bir sərt hərəkət edəndə sidiyi saxlaya bilmir. ATU-nun Tədris Cərrahiyyə Klinikasının cərrahı, mama-ginekoloq Nigar Allahverdiyeva deyir ki, hazırda bu xəstəliyə tez-tez rast gəlinir:
-Bunu hardasa sosial problem kimi də qəbul etmək olar. Çünki müasir qadınların həyatında çox çətinliyi var. Lakin bu, əsasən anatomik problemdir. Anadangəlmə qüsur da ola bilər, uretranın (sidik kanalının) uzunluğundan irəli gələ bilər. Bundan əlavə, digər funksional çatışmazlıqla da əlaqəli ola bilər.
Xəstəliyin yaranmasının ən əsas səbəblərindən biri travmatik doğuşlar, həmçinin qadının aldığı ağır zədələrdir. Ağır yol qəzaları və yaxud çanağın zədə almasına gətirən qəzalar səbəbilə də sözügedən xəstəlik yarana bilər. Əksər hallarda isə belə halın yaranması qadının yaşadığı həyat tərzindən asılıdır. Məsələn, ağır işdə işləyən xanımlarda bu xəstəliyə tez-tez rast gəlinir. Travmatik faktordan başqa ağır çəki, klimekterik dövr və hormonal çatışmazlıq da burada öz sözünü deyir.
- Stressli inkontinensiya xəstəliyinin diaqnozu hansı üsulla təsdiqlənir? Yəni ola bilərmi bu hallar müvəqqəti olsun, orqanimzmdə baş verən hansısa proseslə bağlı olsun və öz-özünə keçib getsin?
- Sidiyi saxlaya bilməmə ilə bağlı xəstəliyin diaqnozunun qoyulması bir tərəfdən asandı, amma həm də çətindir. Biz əsasən pasiyentin şikayətlərinə əsaslanaraq xəstəliyin olub-olmadığını dəqiqləşdiririk. Qadınlar deyirlər ki, qaçanda, bərk güləndə, öskürəndə, pilləkənlə çıxanda, asqıranda və s.sidiyin axdığını hiss edirlər. Bu hal adətən 45-50 yaşından sonra müşahidə edilir. Lakin çanaq dibi əzələlərində travma, defekt yaşamış qadınlarda bu xəstəliyə cavan yaşlarda da rast gəlinir.
Biz xəstəlikdən şübhələndikdə xəstəni müayinə üçün asan bir test aparırıq. Urodinamik müayinə, digər ağır travmaların mövcudluğu halında isə KT və MRT-də xəstəyə baxış aparılır.
- Bəs stressli inkontinensiya hansı yolla müalicə olunur?
- Müalicənin hansı üsulla aparılması problemin funksional, yoxsa anotomik olmasından asılıdr. Funksional pozulmalar (hiperaktiv sidik kisəsi) zamanı əməliyyata ehtiyac olmur və bir neçə ay ərzində monoterapiya ilə, yəni cəmi bir həb qəbul etməklə problem aradan qalxır. Lakin müayinələr nəticəsində xəstədə anatomic defekt aşkarlanrsa, yəni qadın travmatik doğuş keçiribsə, uşaqlıq yolunun sallanması, travması müşahidə olunursa, onda cərrahi üsula müraciət edirik.
Əməliyyat zamanı ilk öncə anatomik quruluş bəpa olunur. Yəni uşaqlıq yolunun sallanması aradan qaldırılır, çanaq dibi möhkəmləndirilir. Rekonstruktiv əməliyyatdan sonra sidik kanalının alt hissəsinə tor şəkilli “meş” adlanan spesifik ilgək qoyulur. Hazıda bütün dünyada bu metoddan istifadə olunur. Bu əməliyyat qarın boşluğu açılmadan aparılır və 99 faiz hallarda uşaqlıq yolu vasitəsilə icra olunur. İlgək qoyulduqdan sonra sidik kanalının diametri, bağları, bir sözlə anatomiyası bərpa edilməklə bu problem dərhal aradan götürülür.
Bir məsələni də qeyd edim ki, əməliyyat narkozsuz, yerli anesteziya ilə aparılır və asan keçir. Əməliyyat 30-40 dəqiqə davam edir. Xəstə bir gün xəstəxanada qalır.
- Bəs bu xəstəlikdən qorunmaq üçün hansısa profilaktik tədbirlər varmı?
- Fikrimcə, yetişkən vaxtda analar qızlarına öz əzələlərini bərkitməyi öyrətməlidir. Çünki qadınlarda kişilərə nisbətən qarındaxili təzyiq daha yüksək olur. Və çanaq dibinin anatomiyasını nəzərə alsaq, qadın orqanizmi 5kq-dan ağır yükü qaldırmağa qadir deyil. Bu zaman əzələlərin elastikliyi pozulur. Ona görə də uşaq vaxtlarından qızları çanaq dibini bərkidən idmana alışdırmaq lazımdır. Bunlar sırasında üzgüçülük, aerobika, fitnesi qeyd etmək olar. İkincisi, mümkün qədər ağır çəkidən qaçmaq lazımdır. Nəhayət, doğuş üçün yaxşı həkim seçmək, doğuşdan əvvəl idmanla məşğul olmaq lazımdır. 50 yaşdan sonra klimakterik dövrdə mütəmadi olaraq ginekoloqa müraciət etmək, düzgün qidalanmaq vacibdir.
