Akif Nəsirli: “Bütün bunlar ölkəmizin yanacaq bazarına həm birbaşa, həm də dolayı təsirlər göstərə bilər”
Rusiyada yanacaq qıtlığı ilə bağlı narahatlıqların artması və qlobal enerji bazarında müşahidə olunan qeyri-sabitlik region ölkələri üçün də yeni risklər yaradır. Məsələ ondadır ki, bir sıra region ölkələri müəyyən növ yanacağı məhz Rusiyadan idxal edirdilər. İndi isə tam tərsinə vəziyyət yaranıb. Rusiya region ölkələrindən yanacaq idxal edir.
Yanacaq tədarükündə yaranan problemlər, qiymət dalğalanmaları və geosiyasi gərginliklər fonunda bu proseslərin Azərbaycana mümkün təsirləri getdikcə aktuallaşır. Maraqlıdır, yaranmış vəziyyət ölkəmizin yanacaq bazarına və qiymətlərə necə təsir edə bilər? Bunun birbaşa və yaxud da dolayı təsirləri ola bilərmi? Olarsa, bu, özünü hansı formada göstərə bilər?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı-ekspert Akif Nəsirli baki-xeber.com-a açıqlamasında bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Rusiyada yanacaq qıtlığı ilə bağlı narahatlıqların artması və qlobal enerji bazarında müşahidə olunan qeyri-sabitlik Azərbaycanın yanacaq bazarına həm birbaşa, həm də dolayı təsirlər göstərə bilər. Bu təsirlərin miqyası ilk növbədə problemin nə qədər davam etməsindən, qlobal bazarlarda qiymətlərin hansı istiqamətdə dəyişməsindən və regiondakı geosiyasi vəziyyətdən asılı olacaq. Azərbaycan neft və neft məhsulları istehsal edən ölkə olduğuna görə daxili bazarın əsas hissəsini yerli istehsal hesabına təmin edir. Bu baxımdan Rusiyada yaranan mümkün yanacaq qıtlığı Azərbaycanın daxili yanacaq təminatında ciddi çatışmazlıq yaratması ehtimalı yüksək deyil. Ölkədə neft hasilatı və emalı davam edir, əsas yanacaq növləri yerli istehsal hesabına bazara çıxarılır. Buna görə də qısamüddətli dövrdə fiziki yanacaq qıtlığının yaranacağı gözlənilmir”.
Bununla yanaşı, A.Nəsirli hesab edir ki, qlobal enerji bazarındakı dəyişikliklər dolayı təsirlər yarada bilər: “Əgər Rusiyada yanacaq qıtlığı səbəbindən beynəlxalq bazarlarda neft və neft məhsullarının qiyməti yüksələrsə, bu, region ölkələrində də qiymət gözləntilərinə təsir göstərə bilər. Dünya bazarında qiymətlərin artması nəqliyyat, logistika və idxal olunan məhsulların maya dəyərinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər ki, bu da müəyyən məhsul və xidmətlərin qiymətlərinə dolayı təsir göstərə bilər. Digər tərəfdən, Rusiyanın daxili bazarı qorumaq üçün yanacaq ixracını məhdudlaşdırması region ölkələrində tədarük zəncirinə təsir edə bilər. Azərbaycan yanacaq baxımından Rusiyadan asılı olmasa da, bəzi sənaye məhsulları, ehtiyat hissələri və logistika xidmətləri üzrə yaranan problemlər dolayı iqtisadi təsirlər yarada bilər. Xüsusilə yükdaşımaların bahalaşması və nəqliyyat xərclərinin artması müəyyən sahələrdə əlavə xərc formalaşdıra bilər.
Əgər qlobal enerji bazarında qeyri-sabitlik uzun müddət davam edərsə, inflyasiya təzyiqləri də arta bilər. Yanacaq və enerji qiymətlərinin yüksəlməsi istehsal və xidmət sektorunda xərclərin artmasına səbəb olur. Bu isə bəzi istehlak mallarının qiymətlərinin bahalaşmasına təsir edə bilər. Bununla belə, Azərbaycanda əsas yanacaq məhsullarının qiymətləri dövlət tərəfindən tənzimləndiyi üçün beynəlxalq qiymət dəyişiklikləri daxili bazara dərhal və tam şəkildə ötürülmür. Eyni zamanda, yüksək dünya neft qiymətləri Azərbaycanın ixrac gəlirlərinin və dövlət büdcəsinə daxilolmaların artmasına da şərait yarada bilər. Bu baxımdan qlobal qiymət artımının ölkə iqtisadiyyatı üçün həm riskləri, həm də müəyyən müsbət tərəfləri mövcuddur.
Ümumiyyətlə, Rusiyada yanacaq qıtlığı ilə bağlı vəziyyət Azərbaycanın daxili yanacaq təminatına ciddi təhlükə yaratmasa da, qlobal qiymət dəyişiklikləri, logistika xərclərinin artması və inflyasiya təzyiqləri vasitəsilə dolayı təsirlər göstərə bilər. Bu təsirlərin səviyyəsi isə beynəlxalq enerji bazarındakı proseslərin davametmə müddətindən və regionda geosiyasi vəziyyətin necə inkişaf edəcəyindən asılı olacaq”.
Vidadi ORDAHALLI
