1942-ci il dekabr ayının 31-i idi. Həmin gün hamı 37 yaşı tamam olmuş gənc azərbaycanlı alim Yusif Məmmədəliyevi təbrik edirdi. Təkcə doğum günü münasibəti ilə deyil, eyni zamanda yeni kəşfinə görə.
O, aviasiya üçün yeni, dünyada ilk dəfə yüksək keyfiyyətli yanacaq icad etmişdi. Məhz bunun sayəsində II Dünya müharibəsi zamanı faşistlərlə gedən döyüşlərdə Sovet qırıcı təyyarələri havada üstünlüyü ələ keçirmişdi. Bununla əlaqədar o dövrün qəzetləri yazırdılar: “Sovet aviasiyasının məşhur qəhrəmanlarından, igid qırıcılarından soruşun, havada hökmranlıq etməkdə sizə kim kömək etdi? Bir ağızdan deyəcəklər: Yakovev, Mikulin və Məmmədəliyev-onlar elə bir iş gördülər ki, sovet təyyarəçiləri hamıdan yüksəkdə, hamıdan uzağa uçmağa nail oldular”.
Gənc alimin elmi kəşfi yüksək qiymətləndirildi. O, Lenin ordeni ilə təltif olundu. Həmin dövrdə bu, SSRİ-də ən yüksək mükafat idi. Yusif Məmmədəliyev kimya elmləri doktoru alimlik dərəcəsi və professor adı aldı.
12 il sonra, yeni 1954-cü il noyabrın 19-da Yusif Məmmədəliyev digər böyük ixtirası ilə dünya elminə yeni töhfə verdi. Belə ki, onun icad etdiyi bərk raket yanacağının köməyi ilə sovet kosmik raketləri atmosferi yarıb orbitə çıxa bildi və dünyada ilk dəfə olaraq 1957-ci il oktyabr ayının 27-də məhz sovet süni peyki çəkisizlik şəraitinə qalxdı. Bütün bu yüksək nailiyyətləri nəzərə alaraq keçmiş SSRİ-nin elmi dairələri Yusif Məmmədəliyevin Nobel mükafatına nazmizədliyini irəli sürdülər. Həmin məsələ 1957 - ci il dekabrın 29-da Moskvada dövlət səviyyəsində keçirilən iclasda müzakirəyə çıxarıldı. İclas iştirakçıları Yusif Məmmədəliyevin kəşfi ilə bağlı sənədlərin Nabel Komitəsinə təqdim olunması haqqında razılığa gəldilər. Elə bu zaman qəfildən iclasa ünvanlanmış bir məktub üzə çıxdı.
Məktubda Sovet Ordusunun marşalı Baqramyan, Tank Qoşunları komandanı general Babacanyan dövlət sirri və hərbi sirr olduğu üçün bu kəşfə dair məlumatın açıqlanmasını məsləhət görmürdülər. Bir çoxları məktubda yazılanlara etiraz etdilər. Lakin SSRİ Nazirlər Soveti sədrinin birinci müavini Anastas Mokoyan çıxış edərək məktubun müəlliflərinə haqq qazandırdı və onları dəstəklədi.
Beləliklə, üç yüksək vəzifəli SSRİ ermənisinin işə qarışması ilə Yusif Məmmədəliyevin Nobel mükafatına namizədliyinin irəli sürülməsi baş tutmadı, bu mükafatı da ala bilmədi.
Müzəffər Məmmədov Professor-Doktor
