Fərman Qarabağlı: "Merdinli məhəlləsinin camaatı Füzuli rayonunun Yağlıvənd, Mirzə Camallı, Hacılı kəndlərinin sakinləridir"
Şuşa şəhərlər şəhəridir, o özü ayrıca bir dünyadı. Tarixən bir mədəniyyət mərkəzi, sənətkarlar yurdu, hərbi-strateji baxımdan əhəmiyyətli məkan kimi xüsusi mövqeyə sahib olub.
Şuşa nəinki Cənubi Qafqazda, eləcə də Avropada, Rusiyada çox populyar bir məkan olaraq tanınıb. Bilirik ki, bu şəhər tariximiz, mədəniyyət və incəsənətimiz, elm və təhsilimiz üçün nəhəng şəxsiyyətlər yetişdirib, neçə-neçə böyük insanın adı Şuşa ilə yanaşı çəkilib. Şuşa canlı tarixdir, hər vərəqində bir aləm var. Elə bir insan yoxdur ki, Şuşa haqqında danışmaq istəməsin, hər bir azərbaycanlının Şuşa barədə deməyə sözü, ifadə etməyə sevgisi var.
Əslən Füzuli rayonunun Arayatılı kəndindən olan, hazırda Bakıda yaşayan "Bakı-Xəbər"in təəssübkeş oxucusu və təbliğatçısı, redaksiyamızın yaxın dostu Fərman Qarabağlı (Süleymanov) bu günlərdə bizimlə əlaqə saxlayaraq, Şuşanın 17 məhəlləsinin ən tanınmışlarından olan Merdinlidən danışmaq istədiyini bildirdi. Həmişə maraqlı fikirlər söyləyən F.Qarabağlının Şuşanın məhəllələri haqda dediklərini də qələmə aldıq.
F.Qarabağlı bildirdi ki, tarixən Şuşada 17 məhəllə olub - Seyidli, Culfalar, Quyuluq, Çuxur məhəllə, Dörd çinar, Dördlər qurdu, Hacı Yusifli, Çöl Qala, Qurdlar, Saatlı, Köçərli, Mamayı, Xoca Mərcanlı, Dəmirçilər, Hamamqabağı, Merdinli və Təzə məhəllə. O qeyd etdi ki, hər məhəllədə hamam, məscid və bulaq vardı.
"Şuşa şəhərinin əsası Qarabağ xanı Pənahəli xan tərəfindən qoyulub. Pənahəli xan düşmənlərdən qorunmaq üçün mərkəz yaratmaq qərarına gəlir və Şuşanı seçir. Çünki bu yer həm yaşayış yeri, həm də düşmənlərdən qorunmaq üçün çox əlverişli idi. Pənahəli xan qalanı tikdirir. Qarabağın başqa yerlərindən də gələn insanlar oranı yurd-yuva seçib, orda ev-eşik tikirlər. Beləliklə, Şuşada məhəllələr yaranır. Şuşa şəhərinin qalabəyi Məhəmmədxan bəy olub. Dediyim kimi, Şuşa şəhəri 17 məhəllədən ibarət olub. Şuşanın 17 məhəlləsindən 4-ü indiki Füzuli rayonunun kəndlərinin əhalisindən ibarətdir. Füzulidən gedib Şuşada məskən salıblar. Belə məhəllələrdən biri də Merdinli məhəlləsidir.
Merdinli məhəlləsinin camaatı Füzuli rayonunun Yağlıvənd, Mirzə Camallı, Hacılı (indiki Gecəgözlü ) kəndlərinin sakinləridir.
Sovet hökuməti dövründə Hacılı kəndinin adını dəyişib Gecəgözlü qoydular.
Şuşanın o məhəlləsi niyə Merdinli (Mərdinli) adlandırılıb? O məhəllədə Merdinli camaatı çoxluq təşkil etdiyi üçün məhəlləyə Merdinli adı verilib. Hər məhəllənin özünəməxsus xüsiyyətləri, sakinləri olub. Şuşa dahilər şəhəridir, burdan çox böyük şəxsiyyətlər, sənət adamları çıxıb. Çox məşhur adamlar Merdinli məhəlləsindəndir. Bu məhəllədə xalq artisti Rəşid Behbudovun atası Məcid Behbudovun, tarı diz üstündən sinəyə qaldıran Sadıqcanın möhtəşəm evləri olub. Mirzə Sadıq Əsəd oğlu 1846-cı ildə anadan olub, 1902-ci ildə vəfat edib. Çox yaxın dostum, xalq artisti Hacıbaba Bağırovun yanına gedər, söhbət edərdik. O vaxt Hacıbaba Bağırov hələ teatr direktoru deyildi. Orda Məcid Behbudovun qızı, Rəşid Behbudovun bacısı, əməkdar artist Nəcibə Behbudova ilə də görüşüb söhbət edirdik. Söhbətlərin birində Nəcibə xanım dedi ki, Hacıbaba, Fərman bizim Füzuli rayonundandır, biz onunla yerliyik. Dedim Nəcibə xanım, bilirəm, siz Şuşanın Merdinli məhəlləsindənsiniz.
Söhbət əsnasında dedim ki, Hacıbaba müəllimin anası Cəbrayılın Minbaşı kəndindən Cəmil bəyin qızıdır. Əlavə etdim ki, Hacıbaba ana tərəfdən bəy nəslindəndir. İnanın, Hacıbabada o bəylik qüruru vardı. Çox ağayana adam idi".
F.Qarabağlı böyük xanəndəmiz Seyid Şuşinskinin Şuşinski təxəllüsünü necə götürdüyünün tarixçəsini də danışdı.
"Seyid Şuşinski 1889-cu ildə Şuşa qəzasının Horadiz kəndində anadan olub. Bu barədə Firudin Şuşinski "Azərbaycan xalq musiqiçiləri" kitabında yazıb. Seyidin soyadı niyə Şuşinski yazıldı?
O, məşhur oxuyan Seyid Mirbabayevdən sonra Varşavada səsini vala yazdırmağa gedib. Yəni Qarabağlı xanəndə Seyidin səsini yazmaq üçün onu Varşavaya dəvət ediblər. Gedib oxuyur və səsi vala düşür. Adını soruşurlar, deyir ki, adım Seyiddi. Məəttəl qalırlar ki, Seyid adlı adamın səsi bizdə lentə yazılıb, sən də Seyid, o da Seyid. Xeyli götür-qoydan sonra iki Seydi bir-birindən fərqləndirməkdən ötrü Qarabağlı Seyidin soyadını Şuşinski yazırlar.
Seyid Şuşinskinin bu təxəllüsü nə zaman götürdüyü barədə Manaf Süleymanovun "Eşitdiklərim, oxuduqlarım, gördüklərim" kitabında bəhs edilib. Bu faktları ordan götürmüşəm.
İndi də elədir, bir adamdan soruşanda ki, haralısan? Öz kəndinin adını demir, rayon mərkəzinin adını deyir. Çünki rayon mərkəzi populyar olur"-deyə F. Qarabağlı qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
