Şəhid mövzusu cəmiyyətimizdə ən həssas mövzudur. Deyərdik ki, bu gün bəlkə də bundan həssas ikinci bir mövzu yoxdur. Şəhid ailələri də həm cəmiyyətin, həm də dövlətin çox həssaslıqla, diqqət və qayğı ilə yanaşdığı ailələrdir ki, bu ailələr də mütəmadi olaraq diqqətdə saxlanılır, onların bütün problemlərinin həllinə dəstək göstərilir.
Bu gün şəhidlərin varisləri ilə bağlı məsələ ciddi şəkildə müzakirə edilir. Şəhidin varisi kimdir? Bu indi ən aktual suala çevrilib. Bu da təsadüfi deyil. Birinci Qarabağ müharibəsindən indiyə qədər şəhidlərin varisi məsələsində müəyyən problemlər olub. Biz bunu daha şəhid ailələrinə yönəlik dövlət proqramlarının icrası, birdəfəlik ödəmələrin, mənzillərin və sairin verilməsi zamanı müşahidə edirik. Hətta ötən dövrlərdə bəzi şəhidlərin qardaş və bacılarının şəhidin vərəsəliyi uğrunda bir-birini məhkəməyə verdiyinin də şahidi olduq.
Bir insan şəhid olandan sonra qohum-əqrəbası şəhidin adından danışmağa, sui-istifadə etməyə başlayır. Bibisi oğlu, əmisi oğlu belə durub “şəhid ailəsiyik” deyir və şəhid qohumu kimi dövlətdən mənzil, imtiyaz istəyir, problemlərini həll etdirməyə çalışır. Çoxu da bu iddiadadır ki, əmim oğlu, bacım oğlu şəhid olduğu üçün mənə də dövlətdən nə isə çatmalıdır.
Şəhidin ata-anasına, varsa həyat yoldaşına, övladlarına dövlət qayğı və diqqət göstərir, onları hər cür imtiyazla təmin edir. Təbii ki, şəhidin ata-anasına, həyat yoldaşına, övladlarına qayğı olmalıdır, olur da. Bu öz yerində Əgər şəhidin, tutaq ki, 8 qardaşı varsa, onların hamısı özünü şəhidin varisi sayıb onun adından sui-istifadə edəsi deyil ki... Şəhidin ata-anası, həyat yoldaşı, övladı yoxdursa onun qanuni varisi müəyyənləşdirilməlidir ki, şəhidin adından kimin danışmalı olduğu aydınlaşdırılsın. Təəssüf ki, bu gün ata-anası, şəxsi ailəsi olmayan şəhdilərin adından sui-istifadə halları baş alıb gedir. Hər qohum istəyir ki, buna görə dövlətdən nə isə əldə etsin. Hətta 2-ci, 3-cü, 4-cü dərəcəli qohumlar belə bundan istifadə edirlər. Təbii ki, bu belə ola bilməz və bu şəhidin adını ucuzlaşdırmaqdır.
Sözsüz ki, hər bir şəhidin ata-anasının, birinci dərəcəli qohumlarının timsalında varisi müəyyən olunmalıdır. Onların varislərinin müəyyənləşməsi hüququ müstəvidə nə vəziyyətdədir? Bu istiqamətdə hüquqi mexanizm varmı? Yoxsa elə onun bütün qardaş və bacıları eyni zamanda onun hüquqi varisi kimi cixiş edib nələrsə tələb edə bilər? Şəhidin bir dənə varisi olmalıdır, butun qayğı da ona göstərilməlidir. Onun ata-anası, həyat yoldaşı, övladı yoxdursa o şəhidə görə qayğı kimə göstərilməlidir? Dövlətin qayğısı kimə yönəlməlidir?
“Şəhidin şəxsi ailəsi olmayıbsa, valideynləri də həyatda yoxdursa, qardaş-bacı da şəhid ailəsi statusundan imtiyazlıdır”
“Polisə Dəstək” İctimai Birliyinin sədri, tanınmış hüquqşünas Şəmsəddin Əliyev “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, bu çox həssas bir mövzudur və buna çox ehtiyatla yanaşılmalıdır. “Bu çox ciddi məsələdir. Qüvvədə olan qanunvericilkdə şəhidin varisi məsələsinə aydınlıq gətirilib. Yəni müəyyən olunub ki, şəhid adından kim danışa, şəhidlik statusundan kim istifadə edə bilər. Şəhid ailəlidirsə, ilk növbədə onun həyat yoldaşı, övladları, ata və anası varis sayılır. Amma əgər şəhidin şəxsi ailəsi olmayıbsa, valideynləri də həyatda yoxdursa, qardaş-bacı da şəhid ailəsi statusundan imtiyazlıdır. Bu imtiyazdan istifadə edə bilər, bu onlara şamil olunur. Amma vərəsəlik hüququ məsələsində daha çox Mülki Məcəllə üstünlük təşkil edir. Əgər burda mübahisələr yaranarsa, bu məsələ mütləq mənada məhkəmə yolu ilə həll olunur. Kim ki, şəhidin müavinət məsələsinə iddialıdır, məhkəməyə üz tutmalıdır. Deyək ki, ata-anası yoxdur, ailə həyatı qurmayıb, həyatdan nakam gedib, belə halda qardaş-bacı varis qismində çıxış edə bilər. Amma burda fikir ayrılıqları yaranarsa, məqsədlər toqquşarsa mütləq mənada mübahisə məhkəmə yolu ilə həll olunur. Amma burada diqqət çəkən məqam var. Əvvəldə qeyd etdiyim kimi, burada ədəb məsələsi də rol oynayır. Təbii ki, müasir anlamda hər cür hallara rast gəlmək olar. Ona görə də bunun çox da müzakirə olunmasına ehtiyac yoxdur. Bibioğlunun, əmioğlunun, qardaşoğlunun, bacıoğlunun və digərilərinin bu məsələyə qarışmağa həddi yoxdur. Bunlar neçənci vərəsədirlər, hamısı öz əksini Mülki Məcəllədə tapıb. Yetər ki, şəhidin şəhidlik statusundan istifadə edən insanlara diqqət, qayğı olsun. Məsələn, 27 sentyabr “Anım Günü”ndə bir hala rast gəldim. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiə Nazirliyinin müvafiq şöbələri, idarələri ərazi üzrə şəhid ailələrinə diqqət göstərdilər, sosial yardım payladılar, zəng vurdular və sair. Düşünürəm ki, bunun özü yüksək vətənpərvərlik və patriotizm ruhunun aşılanmasıdır”.
Ş.Əliyevin sözlərinə görə, biz bu şəkildə şəhidlik statusundan sui-istifadə hallarına yol versək, dava-dalaşa meydan açsaq orada patriotizmin, vətənpərvərlik ruhunun, Vətənə sədaqətin üstündən xətt çəkmiş oluruq, buna da yol vermək olmaz. “Bizim qanunvericiliyimiz var və bu məsələlər hamısı qanunvericiliyin tələbləri əsasında həll olunmalıdır. Amma doğrudan da dövlət bu sahədə böyük islahatlar həyata keçirir, o islahatların nəticəsinə kölgə sala bilmərik. İndiki zamanda dünya bizə gülər. Ona görə də düşünürəm ki, şəhid statusundan istifadədə ehtiyatlı olaq. Bu məsələdə hissə qapılmaq lazım deyil, qanun nə deyirsə ona əməl edilməlidir”- deyə Ş.Əliyev vurğuladı.
İradə SARIYEVA
