Fevralın 8-də Prezident İlham Əliyev “Media haqqında” qanunun tətbiqi və bundan irəli gələn bir sıra məsələlərin tənzimlənməsi barədə fərman imzalayıb. “Media haqqında” qanun Azərbaycan Konstitusiyasının 94-cü maddəsinin I hissəsinin 1-ci, 10-cu və 13-cü bəndlərinə uyğun olaraq, media sahəsində fəaliyyətin təşkilati, hüquqi və iqtisadi əsaslarını, həmçinin kütləvi informasiyanın əldə edilməsi, hazırlanması, ötürülməsi, istehsalı və yayımının ümumi qaydalarını müəyyən edir.
Bu qanun Azərbaycanda media islahatlarının “yol xəritəsi” kimi dəyərləndirilə bilər. Qanunun məqsədi ölkəmizin informasiya məkanının təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, yerli medianın inkişafına təkan verilməsi, informasiya mühitinin sağlamlaşdırılması və rəqabət qabiliyyətinin artırılması, habelə jurnalistika peşəsinin nüfuzunun yüksəldilməsinə şərait yaradılmasıdır. Qanun müasir tələblərə cavab verir. Ölkənin plüralist informasiya mühitinin gücləndirilməsinə şərait yaradır. “Media haqqında” qanun bu günə qədər qanunun təsir qüvvəsindən kənarda qalan məsələləri tənzimləyir. Digər tərəfdən isə artıq tənzimlənən münasibətlərin yeni nizamasalma mexanizmlərini müəyyənləşdirir. Qanun jurnalistlərin peşəkar fəaliyyətinin maneəsiz və effektiv həyata keçirilməsinə, media subyektlərinin yaradıcılıq və redaksiya müstəqilliyinin ən etibarlı şəkildə müdafiə edilməsinə və ifadə azadlığının möhkəmləndirilməsinə yönəlmiş təminat mexanizmlərinin daha da gücləndirilməsi üçün hüquqi əsas formalaşdırır. Qanunla tənzimlənən və tənzimlənməyən media növləri arasında dəqiq sərhəd müəyyən edilir. Sosial şəbəkələr, video paylaşım platformaları, habelə bloqer və bu kateqoriyadan olan digər fəaliyyət növləri qanunun təsir dairəsinə daxil edilməyib. Bütün bunlar o anlama gəlir ki, dövlətin özü İKT-nin inkişafı və onun aparıcı sahələrə tətbiqində maraqlıdır. Hətta medianın bu sahə ilə bağlı olan hissəsinin inkişafı üçün əlindən gələni edir, bununla bağlı möhkəm və dinamik olan hüquqi baza da formalaşdırır.
Bir çox inkişaf etmiş ölkələr informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının verdiyi üstünlüklərdən faydalanır
Ölkənin sosial-iqtisadi həyatında mühüm rol oynayan informasiya və rabitə sahəsindəki inkişaf səviyyəsinə görə iqtisadiyyatın digər sahələri ilə müqayisədə daha qabarıq şəkildə nəzərə çarpır. Mövcud informasiya və rabitə sahələrinin intensiv və yüksək səviyyədə inkişafını, yeni xidmət növlərinin, o cümlədən mobil telefon rabitəsinin, internetin ölkəmizdə təşəkkül tapması və genişlənməsi ilə səciyyələndirmək olar. XXI əsrdə Azərbaycanda informasiya cəmiyyətinə keçid və onun qurulması, elektron hökumətin formalaşdırılması və intellektual potensialın inkişafı sayəsində neft sektorundan sonra prioritet sahə hesab olunan informasiya və kommunikasiya texnologiyaları sahəsi ölkənin sosial-iqtisadi həyatına son illər daha ciddi nüfuz edib. Müasir dövrdə və gələcək perspektivdə İKT-nin əhəmiyyəti ön plana keçir. Müasir rabitə və informasiya texnologiyaları, ölkənin hərtərəfli inkişafı, əhalinin intellektinin yüksəldilməsi, həmçinin dünyada baş verən inteqrasiya proseslərinə daha aktiv cəlb olunması istiqamətində respublikamızın qarşısında yeni imkanlar açır. İnformasiya və kommunikasiya texnologiyaları cəmiyyətin inkişafına təsir göstərən əsas amillərdən biridir. Onların təsir dairəsi dövlət strukturlarını və vətəndaş cəmiyyəti institutlarını, iqtisadi və sosial sahələri, elm və təhsili, mədəniyyəti və bütövlükdə insanların həyat tərzini əhatə edir. Bir çox inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələr informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının verdiyi üstünlüklərdən faydalanırlar. Hazırda informasiya cəmiyyətinə istiqamətlənmiş yolun bəşəriyyətin gələcəyinə gedən yol olduğu artıq heç kimdə şübhə doğurmur.
Ölkədə informasiya cəmiyyətinin formalaşdırılması prosesini daha da sürətləndirmək üçün ilkin şərtlər mövcuddur
Cari vəziyyətdə ölkənin bütövlükdə elektron hazırlığının, o cümlədən mövcud telekommunikasiya infrastrukturunun, texniki və proqram vasitələrinin, informasiya resursları və xidmətlərinin, hüquqi-normativ bazanın təhlili göstərir ki, ölkədə informasiya cəmiyyətinin formalaşdırılması prosesini daha da sürətləndirmək üçün ilkin şərtlər və bir sıra obyektiv çətinliklər mövcuddur.
Ancaq bu prosesi də müsbət xarakterizə edən amillər də var. Əhalinin savadlılıq və təhsil səviyyəsinin yüksək olması, internet şəbəkəsindən ölkə miqyasında istifadə edilməsi üçün münasib imkanların olması, milli özəl telekommunikasiya operatorlarının mövcudluğu və onların inkişafda olması, respublikada naqilli telefon şəbəkəsinin müasirləşdirilməsi və genişləndirilməsi, o cümlədən, rabitə kanallarının rəqəmli rejimə keçirilməsi və s. amillər prosesi müsbət dəyərləndirməyə imkan verir.
Əgər İKT sahəsinin inkişafından danışırıqsa burada intenretin sürəti və keyfiyyətindən söz açmaq da yerinə düşər. Azərbaycan İnternet Forumunun prezidenti Osman Gündüz bildirib ki, ölkədə internetin keyfiyyəti və əlçatanlığı ilə bağlı müxtəlif problemlər mövcuddur: “Bu problemlərin aradan qaldırılması istiqamətində dövlət tərəfindən müəyyən addımlar atılır. Məsələn, Bakı kəndlərində, o cümlədən regionlarda keyfiyyətli internetə əlaçatanlığın təmin edilməsi üçün bəzi işlər görülür. Problemin aradan qaldırılması üçün hökumət tərəfindən dövlət-özəl təşəbbüsü irəli sürülüb. Əvvəllər bu işi dövlət provayderləri özü görmək istəyirdi. Məlum oldu ki, resurslar yetərli deyil və bu işin öhdəsindən dövlət provayderləri tək gələ bilməz. Ona görə də özəl provayderlərlə birlikdə problemi həll etmək üçün dövlət-özəl tərəfdaşlığı irəli sürülüb. Hazırda regionlarda və Bakı kəndlərində problemin həlli istiqamətində addımlar atılır. Kəndlərin kütləvi olaraq internetləşməsi prosesinə start verilib və ciddi işlər görülür”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ Yazı Azərbaycan Respublikası Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.
