Son vaxtlar Azərbaycanda boşanmaların sayı sürətlə artmaqdadır. Bunu rəsmi statistika da təsdiqləyir. Belə ki, bu ilin ilk beş ayında 6323 boşanma halı qeydə alınıb. Ekspertlər ailələrin dağılmasında bir çox səbəbləri əsas göstərirlər. Səbəblər adi sözdən tutmuş, sosial, məişət problemlərinə qədər uzanır.
Boşanmadan sonra yaranan ən böyük problemlərdən biri də alimentlərin verilməsi ilə bağlı olur. Çünki qanuna əsasən, boşandıqdan sonra uşaq valideynlərdən birində qalarsa, digər valideyn aliment ödəməlidir. Çox zaman uşaqlar analarında qalır və tənha qadınlar üçün uşaqlara baxmaq o qədər də asan başa gəlmir. Bu məsələ elə bir həddə gəlib çatıb ki, bir çox valideynlər məsuliyyəti öz üzərindən atır, müxtəlif üsullarla aliment ödəməkdən boyun qaçırırlar. Açıqlanan rəsmi statiskaya əsasən, bu ilin 6 ayı ərzində 5 min valideyn aliment ödəmədiyinə görə axtarışa verilib, 1000-ə yaxını isə həbs edilib.
Hüseyn Axundov: “Səhlənkar atalar inzibati həbsdən və digər tədbirlərdən sonra aliment öhdəliklərini yerinə yetirmirlərsə, artıq…”
Aliment ödəməyən valideynlərə qarşı cəzanın sərtləşdirilməsi ilə bağlı fikir bildirən hüquqşunas Hüseyn Axundov qeyd etdi ki, alimentin ödənilməməsi problemi hər zaman aktualdır: “Məhkəmə icraçıları həmişə bu işlərə daha çox diqqət ayırır, yəni bu məsələləri mümkün qədər tez həll etməyə çalışırlar. Məhkəmə icraçıları alimentin ödənilməsini təmin etmək üçün bütün səlahiyyətlərindən istifadə edirlər. Bəzi hallarda, hətta cinayət işi də açırlar. Şəxsin daimi işi varsa və maaş alırsa ondan məhkəmə yolu ilə aliment tələb edilə bilər. Əgər şəxsin bir uşağı varsa, maaşının 1/4 hissəsi, iki uşağı varsa 1/3, üç və ya daha çox övladı olduğu halda maaşının ən azı yarısı qədər aliment məbləği alınır. Əgər onun daimi iş yeri, rəsmi gəliri yoxdursa, məhkəmə yaşayış minimumuna uyğun bir məbləğ təyin edir. Bu məbləğ 1 yanvar 2021-ci ildən uşaq başına 175 manat təşkil edir. Ancaq məhkəmənin müəyyən amilləri nəzərə alması halları da olur. Aliment ödəməkdən yayınanlara çox vaxt iki ay müddətinə inzibati həbs təyin edilir. Səhlənkar atalar inzibati həbsdən və digər tədbirlərdən sonra aliment öhdəliklərini yerinə yetirmirlərsə, artıq Azərbaycan Respublikası Cinayət Məcəlləsinin 306-cı maddəsi (hökmün, məhkəmə qərarının və ya digər məhkəmə əmrinin icra olunmaması) ilə cinayət işinə başlanılır. Bu maddənin sanksiyalarında nəzərdə tutulmuş cəzalar belə ola bilər: 2-4 min manat arasında cərimə, 320-480 saata qədər ictimai işlər, iki ilə qədər islah işləri, azadlığın üç ilə qədər məhdudlaşdırılması (bilərzik taxılır) və ya üç ilə qədər həbs cəzası".
Aytəkin Kamranqızı: “Alimenti ödəməkdən imtina edən və buna görə də ölkədən çıxışına qadağa qoyulan, həbsə düşən valideynlər də az deyil”
Sosioloq Aytəkin Kamranqızı bildirdi ki, aliment probleminin həll olunması üçün aliment fondu yaradılmalıdır: “Çünki işləmədiyini, qazancı olmadığını iddia edən valideynlər var ki, aliment ödəməkdən boyun qaçırır, övladı üçün pul ödəmir və nəticədə bu, uşağın yaşam keyfiyyətinə, təhsilinə mənfi təsir göstərir. Alimenti ödəməkdən imtina edən və buna görə də ölkədən çıxışına qadağa qoyulan, həbsə düşən valideynlər də az deyil. Bəziləri yalnız həbs qərarı ciddiləşəndən sonra alimenti ödəməyə razı olur. Bir halda ki bunu ödəmək iqtidarındadır, o zaman niyə vaxtında ödəmir? Deməli, mexanizm düzgün qurulmayıb, məhkəmə icraçıları haradasa etinasızlıq göstərir və ya səlahiyyətlərinin məhdudiyyətləri var. Bu kimi hallarda aliment fondu işə qarışa, uşağın alimentinin vaxtında köçürülməsinə nail ola bilər. Beləcə, nə aliment gecikər, nə uşaq korluq çəkər, nə də valideyn məsuliyyətdən yayına bilər. Dünyada bunun analoqunun olub-olmadığını bilmirəm, amma normal cəmiyyətlərdə aliment verməkdən imtina edilmədiyini düşünürəm. Bizdə boşanan tərəflər bir-biri ilə düşmən olduğu üçün aliment alan tərəf aliment verən tərəfdən nə qədər mümkündür, pul qoparmağa çalışır. Aliment verən tərəf isə verdiyi pulun keçmiş həyat yoldaşına çatmasından narahatdır, amma unudurlar ki, insan həyat yoldaşından boşana bilər, amma övladından boşana bilməz. Verdiyi məbləğ uşağının bir ay ərzində istehlak və təhsil xərclərini ödəmir. Vəziyyəti anlayan və maddi gücü olan valideynlər daha çoxunu verə bilir, maddi sıxıntısı olan və ya valideynlik məsuliyyətini düzgün anlamayanlar isə hər vəchlə qaçmağa, ödəməməyə çalışır. Bu kimi hallar üçün məcburi aliment fondu işlək mexanizm tətbiq etməyi bacaracaqsa, niyə də yaradılmasın?”
Günel CƏLİLOVA
