Ali təhsil almaq hər bir insanın həyatında mühüm rola malikdir. Şəxsin bilik və bacarıqlarının təkmilləşməsində, şəxsiyyətinin formalaşmasında və dünyagörüşünün artmasında bu son dərəcə vacibdir. Həvəsi olduğu ixtisas üzrə professionallaşmaq üçün isə ali təhsil almaq çox önəmlidir. Bununla bərabər universitet həyatı gəncin sosiallaşmasında, yeni təcrübələr əldə etməsində, yeni mühitlərə adaptasiya olmasında vacib rol oynayır. Odur ki, hər bir gənc illərini sərf edəcəyi universitet həyatında yüksək keyfiyyətli təhsil almaq istəyir.
Araşdırmalara görə, son illər Azərbaycanda tələbə olmaq istəyənlərin sayı getdikcə azalmaqdadır. Xarici universitetlərdə oxumaq istəyinlərin isə sayı artır.
Qeyd edək ki, xaricdə təhsil almaq üçün hər kəsin müəyyən səbəbləri və hədəfləri var. Xaricdə təhsil almaq istəyənlər məqsədlərinə görə əsasən 3 kateqoriyaya bölünür. Birinci kateqoriyaya aid insanlar xaricdə təhsilin daha yüksək səviyyədə təşkil olduğuna inanır və əsas məqsəd kimi daha səmərəli ödənişlə daha yararlı təhsil əldə etməyi hədəfləyir. İkinci kateqoriya insanlar isə həm təhsil, həm də mühitin (xüsusilə Avropa ölkələri) ona müsbət enerji verəcəyi ümidi ilə təhsil almağa yollanır. 3-cü kateqoriya insanlar isə, təhsildən kənar səbəblərə sahibdirlər. Məsələn, hərbi xidməti 2 il də uzatmaq istəyən adamları, “xaricdə qızla tanış olmaq rahatdır” düşüncəsində olanları, ailənin nəzarətindən uzaq olmaq istəyən kəsləri və bir sözlə, nə istədiyini bilməyən bütün vətəndaşları buraya aid etmək olar. Ancaq son illər 1 və 2 kateqoriya üzrə xaricdə təhsil almaq istəyənlərin sayı artır.
“Azərbaycanda ali məktəblərə qəbul olurlar, amma aldıqları təhsil onları qane etmədiyi üçün xarici ölkələrə üz tuturlar”
Təhsil eksperti Nizami Hüseynov qeyd etdi ki, hazırda xarici ölkələrdə təhsil alan azərbaycanlı tələbələrin sayı 40 minə yaxındır. Xarici ölkələrə təhsil üçün gedənləri əsasən bir neçə qrupa bölmək olar. Onlardan biri Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən keçirilən qəbul imtahanlarında topladıqları ballar burda ali məktəblərə qəbul olmağa imkan verməyənlərlədir ki, bunların sayı hədsiz dərəcədə çoxdur: “Bu kateqoriyaya aid olan şəxslər daha çox Ukrayna, Rusiya, Dərbənd, Dağıstan, Gürcüstan kimi dövlətlərin universitetlərində təhsil almağa üstünlük verirlər. Səbəb isə odur ki, bu universitetlərdə hətta prestijli ixtisaslarda təhsil alsalar belə, qeyri-qanuni yollarla təhsillərini başa vura biləcəklər. Bu ölkələrdə təhsil almağa gedənlərin əksəriyyəti hüquq, maliyyə-iqtisadiyyat kimi ixtisaslara daha çox üstünlük verir. İkinci kateqoriyanı o şəxslər təşkil edir ki, onlar Azərbaycanda ali məktəblərə qəbul olur, amma aldıqları təhsil onları qane etmir. Ona görə də daha yüksək səviyyədə təhsil almaq üçün xarici ölkələrə üz tuturlar. Müəyyən şəxslər də var ki, ali təhsil almaq istəyir, amma Azərbaycanda təhsil haqları yüksək olduğu üçün daha ucuz təhsil haqqı olan ölkələrə gedirlər. Bu şəxslər daha çox Türkiyə, Macarıstan və digər Avropa ölkələrinin universitetlərinə üz tuturlar və seçdikləri ixtisaslar tibb, komputer və ya informasiya texnologiyaları, nanotexnologiya kimi ixtisaslar olur”.
Həmsöhbətimiz onu da əlavə etdi ki, hazırda ən ciddi problem xarici ölkələrdə təhsil alanların diplomlarının tanınması ilə bağlıdır. Bu bəzi hallarda xarici təhsil xidməti göstərən şirkətlərin şəxsi kommersiya maraqları ucbatından baş verir. Belə ki, lisenziya müddəti bitmiş və akkreditasiyası olmayan universitetlərə qəbul həyata keçirilir. Ona görə də valideynlər yalnız xaricdə təhsillə bağlı mütəxəssislərə müraciət etməlidirlər: “Valideynlər bilməlidir ki, övladlarını Türkiyəyə qiyabi təhsil almağa göndərirlərsə, onun diplomu birmənalı olaraq tanınmayacaq, çünki Türkiyədə qiyabi təhsil yoxdur. Bundan başqa, tələbələr oxumağa getdikləri ölkədə qiyabi təhsil alacaqlarsa azı 15 gün, əyani təhsil alacaqlarsa 90 gün semestr ərzində o ölkənin ərazisində olmalıdırlar.
Bundan başqa, hər bir xarici ölkəyə oxumağa gedən şəxs eric-naric sistemində o universitetin olub-olmamasını yoxlamalıdır. Bunlarla yanaşı, xarici ölkələrdə oxumağa gedənlər o ölkənin dilini və tədris dilini bilmirlər ki, bu da sonradan onların diplomlarının tanınması zamanı maneəyə səbəb olur”.
Günel CƏLİLOVA
