Azərbaycanda müəllimlik ixtisasına qəbul olunan Gürcüstan azərbaycanlılarının təhsil haqqından azad edilməsi aktualdır. Gürcüstanda azərbaycanlı müəllim kadrlar azlıq təşkil edir, demək olar ki, gənc nəsil arasında müəllimlik edənlər çox azdır.
Gürcüstan azərbaycanlıları ali təhsil alamaq üçün Azərbaycanın ali məktəblərinə üz tutur, burada isə onlar ən yüksək balla qəbul olunsalar belə, yenə də xarici vətəndaş kimi təhsil haqqı ödəyirlər. Bu da onların qarşısına xüsusi maneələr çıxarır. Uzun müddətdir ki, Gürcüstan azərbaycanlılarının təhsil haqqından azad edilməsi məsələsi gündəmdədir. Əksər ekspert deyir ki, başqa ixtisaslar olmasa da, heç olmasa müəllimlik ixtisası üzrə təhsil alanlar təhsil haqqından azad edilsinlər. Onlar burada ali məktəbə qəbul olunurlarsa, təhsil haqqından azad edilməlidirlər. Ən azından, burada pulsuz təhsil alan və müəllimlik ixtisasına yiyələnən gənc gedib öz rayonunda, kəndində müəllimlik edər.
Ekspertlər hesab edirlər ki, Gürcüstan məktəbləri üçün Azərbaycandilli kadrların hazırlanması baxımından qarşıda görüləcək işlər çoxdur.
“Onlara yalnız ödənişli əsaslarla təhsil almaq hüququ verilir ki, bu da doğru deyil”
Tanınmış təhsil eksperti Kamran Əsədov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Gürcüstandakı soydaşlarımızın Azərbaycan dilində dərsliklərlə təmin olunmasının əsası 1994-cü ildə ulu öndər Heydər Əliyev tərəfindən qoyulub. “Bu gün ölkə Prezidenti İlham Əliyev də bu işə xüsusi diqqət göstərir. Dövlət başçısının xüsusi tapşırığına əsasən, Təhsil Nazirliyi Gürcüstanda yaşayan azərbaycanlıların təhsil problemlərini diqqətlə öyrənib və onların dərsliklərlə təminatı istiqamətində mühüm addımlar atır. 1994-cü ildən bu günədək Gürcüstandakı soydaşlarımıza I-XI sinif şagirdləri üçün 550 minədək müxtəlif adda dərs vəsaiti göndərilib.
Xatırladım ki, Gürcüstanda rəsmi rəqəmlərə görə, 350 mindən çox, qeyri-rəsmi məlumatlara görə isə yarım milyona yaxın azərbaycanlı yaşayır.
Vacib bir məsələni qeyd edim ki, Azərbaycan tərəfi Gürcüstandakı soydaşlarımızı dərsliklə təmin etsə də, son illər qonşu dövlətdəki təhsil islahatlarından xəbərsizlik ortaya anlaşılmazlığı çıxarıb. Bu işdə Təhsil Nazirliyinin Beynəlxalq əlaqələr şöbəsi xüsusi rola malik olmalıdır.
Qeyd edim ki, Gürcüstanda artıq 10 ildir ki, milli azlıqlarla bağlı "4+1" dövlət proqramı hazırlanıb. Bu proqrama əsasən, orta məktəbi Azərbaycan dilində bitirən şagirdlər ana dilində imtahan verərək Gürcüstan universitetlərinə qəbul oluna bilirlər. Bir il kurs keçərək yaşadıqları ölkənin dilini öyrənir və sonrakı təhsillərini gürcü dilində davam etdirirlər”.
K.Əsədovun qeyd etdiyinə görə, Azərbaycan tərəfindən göndərilən dərsliklər Gürcüstanın təhsil standartlarına və strategiyasına uyğun deyil. Onun sözlərinə görə, birincisi, onlarda artıq təhsil 12 illikdir. “Bundan başqa, Gürcüstan tərəfindən dərslikər üzrə müəyyən edilmiş meyarlar Azərbaycan tərəfindən yerinə yetirilmir. Hər bir sinif üçün dərsliklərdə müəyyən olunmuş məlumat, informasiya ağırlığı var. Amma Azərbaycan Təhsil Nazirliyi tərəfindən göndərilən dərsliklər o normalara cavab vermir.
Azərbaycan tərəfi eynilə bizim öz şagirdlərimiz üçün nəşr etdiyi dərslikləri gürcü dilinə tərcümə edərək ora yollayır. Həmin dərsliklər orada heç bir əhəmiyyətə malik deyil. Çünki göndərdiyimiz kitablarla oradakı şagirdlərin əldə etdikləri informasiyanın heç bir əhəmiyyəti yoxdur”.
K.Əsədovun fikrincə, Təhsil Nazirliyinin beynəlxalq əlaqələr şöbəsi və dərslik şöbəsi azərbaycanlıların kompakt yaşadıqları ölkələrdə olmalı, onların təhsil standartlarını öyrənərək onlara uyğun olaraq dərslikləri çap edib göndərməlidir ki, şagirdlər üçün faydalı olsun.
Bizim kitablardakı informasiyalar onların təhsil sistemində yararlı deyil. “Təəssüflər olsun ki, bu gün Gürcüstan universitetlərində Azərbaycandilli məktəblər üçün müəllim hazırlayan fakültələr yoxdur. Əgər olsa, orada yaşayan azərbaycanlı ziyalılar həmvətənlərimiz üçün daha yararlı dərsliklər hazırlayarlar.
Xoşagəlməz digər hal da odur ki, Azərbaycan təhsil müəssisələrinə Gürcüstan azərbaycanlıları qəbul oluna bilmirlər. Bunun bir səbəbi fərqli tədris proqramı olsa da, əsas problem Azərbaycan təhsil sistemində Gürcüstandakı azərbaycanlılara qarşı yaradılan süni problemlərdir. Dünyada qəbul olunmuş beynəlxalq qanunlar var ki, xarici ölkə vətəndaşları başqa ölkə universitetlərinə qəbul imtahanı verməyərək, müsahibə yolu ilə tələbə adını qazanırlar. Lakin Gürcüstandan gələn azərbaycanlılar xarici ölkə vətəndaşı kimi dəyərləndirilmir və qəbul imtahanlarına cəlb edilirlər. Onlara yalnız ödənişli əsaslarla təhsil almaq hüququ verilir ki, bu da doğru deyil”.
K.Əsədov qeyd etdi ki, azərbaycanlılar 2019-cu ildə Gürcüstanın ali məktəblərinə milli azlıqlar üçün nəzərdə tutulmuş “1+4” proqramı üzrə qəbul olunanlar arasında birinci yerdədirlər. “Azərbaycanlı gənclərin 253 nəfəri Gürcüstan Texniki Universitetinin, 235-i İvane Cavaxişvili adına Tbilisi Dövlət Universitetinin, 192-si isə İlya Dövlət Universitetinin hazırlıq kursuna qəbul olunub. Daha 49 gənc soydaşımız Gürcüstan Tibb Universitetinin, 34-ü Suxumi Dövlət Universitetinin, 6-sı İ.Qoqebaşvili adına Telavi Dövlət Universitetinin, 5-i A.Tsereteli adına Kutaisi Dövlət Universitetinin, 5-i D.Ağmaşanebeli adına Gürcüstan Milli Müdafiə Akademiyasının, 3-ü Avroregional Təhsil Universitetinin, 3-ü Ş.Rustaveli adına Batumi Dövlət Universitetinin tələbəsidir.
Amma bu rəqəmlər olduqca azdır. Nəzərə alsaq ki, Gürcüstanda 500 minə qədər azərbaycanlı yaşayır, bu rəqəmlər Azərbaycandilli kadr probleminin həlli üçün yetərli deyil. Gürcüstandakı azərbaycanlılar – dörd milyondan az əhalisi olan ölkənin 300 minə yaxın sakini. Azərbaycanlı icma əsasən Kvemo Kartli regionunda kompakt şəkildə, özünəməxsus həyatlarıyla, ölkə əhalisinin böyük hissəsinin diqqətindən kənarda, gürcü cəmiyyətindən faktiki təcrid olunmuş vəziyyətdə yaşayır.
Apardığımız araşdırmalar göstərir ki, yerli məktəblərdə üç əsas çatışmazlıq var: gürcü dili tədrisinin aşağı səviyyədə olması, ümumi təhsilin aşağı səviyyədə olması, gürcü məktəbində təhsil çox vaxt problemin həlli deyil, yeni problemlərin yaradılmasıdır.
Misal üçün Kvemo Kartlidə, ümumilikdə, 78 məktəb var. Onlardan 58-i qeyri-gürcü məktəbidir. Uşaqlar burada əsasən Azərbaycan və ya rus dilində təhsil alırlar. Qeyri-gürcü məktəblərində gürcü dili birinci sinifdən tədris olunur. Amma şagirdlərin əksəriyyəti məktəbi gürcü dilində elementar ifadələri öyrənmədən bitirir.
Birincisi, gürcü dilinə həftədə cəmi beş dərs saatı ayrılıb. Bu informasiya uşaqların niyə məktəbi gürcü dilində kəlmə kəsmədən bitirdiklərini anlamaq üçün yetərli ola bilərdi. Amma ikinci səbəb də var – dərslik problemi. Dərsliklər keyfiyyətsiz hazırlanıb, amma hətta onlar da tapılmır. Araşdırmalarımız göstərir ki, uşaqlar bir neçə il davamlı olaraq kitabları bir-birinə ötürürlər və yeni şagirdlər artıq oxunmaz hala gələn kitablardan istifadə etməli olurlar. Amma hətta bu iki səbəb də ən əsas problem deyil. Ən böyük çətinlik yerli spesifik tələblərə cavab verməyən pedaqoqlardır.
Belə olan halda, təbii ki, Azərbaycan dilində ayrıca universitetə ehtiyac var. Təəssüflər olsun ki, getdikcə daha çox azərbaycanlı valideyn uşaqlarını gürcü məktəblərinə qoyur ki, gələcəkdə övladı ali təhsil almaq, yaxşı iş tapmaq, siyasətçi, nazir ola bilmək şansı qazansın. Bununla da doğma dilimiz itib batır.
Bütün bu problemlərin həlli üçün Gürcüstanda Azərbaycan dilində universitetin olması olduqca müsbət addımdır. Bu, Azərbaycandilli kadrların yetişməsinə, Azərbaycan məktəblərinin kadra olan ehtiyacının aradan qalxmasına gətirib çıxaracaq” - deyə K.Əsədov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
