Tanrı sovqatı olan çörək milliyyətindən və dini mənsubiyyətindən asılı olmayaraq, bütün insanlar üçün müqəddəs nemətdir. Azərbaycanlılar çörəyi hər şeydən üstün tutur, onu duz ilə birlikdə süfrəyə birinci gətirir və süfrədən də axırda aparırlar.
Çörəyə hörmət hər bir azərbaycanlının qanında və canındadır. Bəlkə də elə həmin səbəbdən də çörəyə and içir, kiminsə səhlənkarlığı ucbatından yerə düşmüş çörək parçasını qaldırıb öpür və gözün üstünə qoyuruq. Bu, çörəyin müqəddəsliyinə böyük inamdan irəli gəlir. Çörək xalqın və bütövlükdə, ölkənin sərvəti olmaqla yanaşı, həm də qüdrətidir. Hər yerdə çörəyə, onun müqəddəsliyinə xüsusi hörmət var.
Onu da qeyd edək ki, qidalanmada çörəkdən çox istifadə edən ölkələr arasında Azərbaycan ön sırada dayanır. Hesablamalara görə, bir azərbaycanlı gün ərzində təxminən 300-350 qram çörək yeyir. Ölkəmizdə bir çox çeşiddə çörək hazırlanır. Ancaq Azərbaycanda qida təhlükəsizliyi ciddi problemlərdən biri kimi qalmaqdadır. Dükan və bazarlarda satılan un məmulatlarının, o cümlədən, çörəyin keyfiyyəti normativlərə uyğun deyil. Xüsusilə çörəyin tərkibindəki qatışıqların tələb olunan təlimata cavab verməməsi insan həyatı üçün təhlükə yaradır. Belə çörəklərlə qidalanma orqanizmdə müxtəlif xəstəliklərin yaranmasına, hətta xərçəngə gətirib çıxara bilər.
Son zamanlar çörəkdə “kartof” (mezinterikus) xəstəliyinin olmasına dair tez-tez fikirlər səslənməkdədir. İsti hava, unun nəmliyi çoxdursa, bu xəstəliyin yaranma ehtimalı yüz faizə qalxır. Əslində, emal prosesində unun tərkibində bəzi bakteriyalar olur. Bərbad saxlanma şəraitində olan nəmlik və temperatur bu bakteriyalar üçün münbit şərait yaradır. Nəticədə onlar çoxalaraq unun zülal, karbohidratı ilə qidalanırlar. Belə undan hazırlanan çörək bir neçə saat qaldıqdan sonra dadını dəyişir, yapışqanlaşır. Bu arada “kartof” xəstəliyinin çox yayılmasının bir səbəbi də unun ələkdən keçirilmədən istehsala buraxılması göstərilir.
Qeyd etdiyimiz kimi, müxtəlif çörəklər istehsal olunur. Ağ, qara, pəhriz, yulaflı və digər çeşiddə çörəklərə bu gün vitrinlərdə rast gəlmək mümkündür. Ancaq bu çörəklərin necə hazırlanması, unun tərkibinə zərərli maddələrin vurulması ilə bağlı müxtəlif fikirlər səslənir. Hətta qara çörəyə meyitə vurulan xüsusi bir maddənin qatılması iddiası səslənir.
“Çörəyin nəmliyini artırmaqla çəkiyə təsir edirlər, bu isə çörəyin tez xarab olmasına...”
Azad İstehlakçılar Birliyinin (AİB) sədri Eyyub Hüseynov qeyd etdi ki, Azərbaycan dünyada ən çox çörək istehlak edən ölkədir: “Ölkəmiz, həmçinin, çörək tullantıları ilə bağlı siyahıda da öndə gedir. Çörəyin çox istehlak edilməsinə milli adət-ənənələr, vərdişlər, müharibə və sair təsir edir. Lakin çörəyin tullantıya çevrilməsinin digər səbəbi qiymətlərinin sabit qalmasıdır. Hökumət çörəyin qiymətini sabit saxlamaq üçün müəyyən işlər görür, inzibati yollarla bazara təsir edir. Dünya bazarında unun və buğdanın qiyməti qalxsa da, Azərbaycanda çörək qiymətləri sabitdir. Baxmayaraq ki, bazar iqtisadiyyatına ziddir, ölkədə bazara təsirlər çoxdur. Hökumətin çalışdığı odur ki, bazarda bolluq yaratsın, azad rəqabət olsun, ucuz və keyfiyyətli çörək istehsal olunsun. Amma belə bir şəraitdə çörək istehsalçıları “qırmızı xətt”in üstündə dayanmaqla bərabər, çörəyin çəkisini və keyfiyyətini aşağı salmaq yolunu seçirlər. Keyfiyyəti aşağı olan çörək isə tullantıya çevrilir. Təəssüf ki, bu sahədə problem gözlə görüləcək dərəcədə çoxdur”.
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, ölkədə bəzi zavodlarda çörək standartlara uyğun bişirilmir: “Çörəyin nəmliyini artırmaqla çəkiyə təsir edirlər. Bu isə çörəyin tez xarab olmasına, ən əsası, insan sağlamlığına mənfi təsir etməsinə gətirib çıxarır. Odur ki, insanlar arasında “çörəyi yedikdən sonra köp əmələ gəldi”, “mədəmdə narahatlıq yarandı” kimi şikayətlər çoxalır”.
Günel CƏLİLOVA
