İnsanlar öz yaxınlarına, doğmalarına, canı canlarından, qanı qanlarından olanlara necə qıyır, necə silah çəkir, necə bıçaq vururlar? Ailədaxili qətillər haqqında məlumatlar eşidərkən içimizdən belə bir sual keçir. Çox təəssüflər olsun ki, son zamanlar ailədaxili qətllərin sayında artım müşahidə edilir, bu barədə rəsmi statistika açıqlanmasa da, baş verənlər artımın olduğunu deməyə əsas verir.
Demək olar ki, hər gün olmasa da, günaşırı ailədaxili qətllərlə, ərin arvadı, yaxud arvadin əri bıçaqlayib öldürdüyü, qardaşın bacısını, atanın oğlunu, oğulun atanı öldürməsi haqda məlumatlar yayılır. Kişilər adətən “namus üstə vurdum” deyə öz cinayətlərinə haqq qazandırmaq istəyirlər. Bu hallar da var.
Cəmiyyətdə yaşanan ailədaxili gərginliklərin kökündə nə dayana bilər, psixoloji, maddi, sosial amil? Nə baş verir ki, doğmalar düşmən olub bir-birinə silah, bıçaq çəkirlər? Bunu doğuran səbəblər nədir?
Lalə Mehralı: “Namus, əxlaq bu qatillərin özünü təmizə çıxarma aləti olmamalıdır”
“Sağlam toplum” İctimai Birliyinin sədri, tanınmış sosioloq Lalə Mehralı “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, bunu doğuran səbəblər müxtəlifdir, bəzən kiçik bir söz-söhbət də bu kimi hadisələrin törədilməsinə şərait yaradır: “Əslində isə hər şey kiçik söz-söhbətdən başlayaraq böyüyür. İnsanların biri-birilə münasibətlərində düşüncələr və davranış vacib rol oynayır. Ailədə hörmət, sevgi qalmayanda tərəflər bir-birilə yalnız maddiyyat üçün bağlı olur. Mənəvi hisslərin yox olduğu mühitdə qəzəb, emosiya baş qaldırır, bunun da sonu, qeyd etdiyimiz kimi, çox vaxt intiharla, zərər verməklə, cinayətlə nəticələnir. Hirsli başda ağıl olmaz deyiblər, qəzəb içində boğulan biri o an ən yaxşı hərəkət kimi cinayət törədir, hirsi soyuyanda törətdiyi əməlin dəhşətini anlayır. Təəssüflə qeyd etmək lazımdır ki, bizdə boşanma mədəniyyəti yox dərəcəsindədir. Boşanan tərəflər bir-birinə ömürlük düşmən olurlar. Bir zamanlar ailə olduqlarını, ortaq uşaqlarının olduğunu – hər şeyi unudub bir-birinin qənimi olurlar. Məhkəmə salonlarında bir-birinə ağzına gələn demək, söymək, iftira atmaq kimi nə qədər oyundan çıxırlar, iş öldürməyə, qətl etməyə qədər böyüyür.
Bəzən deyirlər ki, heç bir kişi durduğu yerdə keçmiş qadınını qanına qəltan etməz, yalnız psixi problemi olanlardan başqa. Amma hər öldürənə bu adı qoyub onu təmizə çıxarmaq olmaz, qətl etməklə namus arasındakı hansı əlaqə ola bilər? Namus, əxlaq bu qatillərin özünü təmizə çıxarma aləti olmamalıdır”.
L.Mehralı hesab edir ki, son zamanlar baş verən bu cinayətlərdə qidaların da təsiri az deyil: “Məsələnin qətlə qədər böyüməsinin səbəbləri arasında qida faktoru da mühüm yer tutur. Geni dəyişdirilmiş qidalar insan genefondunu dağıdır, psixoloji vəziyyətini dəyişir. Heyvan genlərini tərəvəzə yeridirlər, sən qarğıdalı yediyini zənn edirsən, amma tərkibindəki sıçovul genindən xəbərin yoxdur. Təbii ki, bu, xəbərin olmadan psixoloji vəziyyətinə, düşüncənə təsir edir”.
Könül Vaqifqızı: “İşsizliyin, pulsuzluğun yaratdığı psixoloji gərginlik özünü ailə daxilində göstərməyə başlayır”
Psixoloq Könül Vaqifqızı isə hesab edir ki, burada əsas problem psixoloji problemdir. Ekspertin sözlərinə görə, pandemiya dövründə işsizliyin yaranması, insanların maddi vəziyyətinin aşağı düşməsi ailədaxili münaqişələrin yaranmasına səbəb olur: “Pandemiya bütün dünyada insanlara çox dərin psixoloji zərbə vurub. İşsizlik sosial problemlərin, pulsuzluğun sərt üzünü göstərməsinə səbəb olub. İşsizlik olan yerdə də əksər halda bu cür hallar baş verə bilir. Hər gün işə gedən, evə qazanc gətirən kişilərin müəyyən bir qismi indi vəziyyətlə bağlı evdə oturmağa məcbur olub, bu da, istər-istəməz, ailədaxili münasibətləri üzə çıxarır.
Ailədaxili qətllərin artmasına səbəb kimi daha çox sosial-psixoloji amilləri göstərmək olar. İşsizliyin, pulsuzluğun yaratdığı psixoloji gərginlik özünü ailə daxilində göstərməyə başlayır, əsasən səbrsiz davranışlar qətllərə səbəb olur. Görürsünüz ki, bəzi qətllər təsadüfən baş verir”.
İradə SARIYEVA
