Ermənistandakı vəziyyətin bütün sahələr üzrə ürəkaçan olmadığını elə onların özləri etiraf edirlər. Nikol Paşinyan ABŞ-da kilsəyə qarşı açıq müharibə elan etdiyini bəyan edib. Onun Los- Ancelesda keçirdiyi mətbuat konfransında Baş nazirin kilsə ilə münasibətlərindəki gərginliyin həllini tapmadığı məlum olub.
O bildirib ki, Ermənistan xalqı hökumətin Ümumerməni kilsəsinin daxili işlərinə qarışmağı tələb edərsə, hakimiyyət təcili olaraq bunu müzakirəyə çıxarıb uyğun addımlar atacaq. Onun sözlərinə görə, Ermənistan hökumətinin liberal siyasətini bir sıra siyasi qüvvələr bəzən səhv olaraq zəiflik kimi dəyərləndirirlər: “Bu hal artıq bəzi ruhani dairələrdə də müşahidə edilməkdədir. Bizim kilsənin daxili işlərinə müdaxilə etməyəcəyimiz barədə dediklərimizi “kilsədəkilər” zəiflik kimi qiymətləndirirlər. Onlar çox sərt əks-zərbə alıb birbaşa və dolayı olaraq diz çökəcəklər. Təkrar xəbərdarlıq edirəm, bizim təbəssümümüzü və hörmətimizi kimsə zəiflik hesab etməsin”.
Ötən il Ermənistan parlamenti Ümumerməni katolikosunun dövlət mühafizəsi üçün maliyyə vəsaitinin artırılması haqqında qanun layihəsini qəbul etmədi. Bu, tərəflər arasında ziddiyyətin ilk görüntüsü idi. Onda N.Paşinyanın “Çıxış” fraksiyası bildirdi ki, xalqın arasında katolikosun sərbəst gəzə bilməsi öz problemidir: “Bu barədə özü düşünməlidir”.
Ötən il noyabrın 1-də Nikol Paşinyan parlamentdəki çıxışı zamanı ABŞ-ın Tehrana münasibətinə və başqa geopolitik problemlərə görə Ermənistan-İran sərhədinin istənilən vaxt de-fakto bağlana biləcəyini söyləmişdi. Onda Tehrandakı erməni kilsəsinin başçısı, arxiyepiskop Sepux Sarkisyan cavab olaraq bildirmişdi ki, İranla sərhədin bağlanmasından yalnız Ermənistan ziyan çəkəcək və N.Paşinyanın sərhədin bağlanacağı ilə bağlı ehtimalı reallığı əks etdirmir: “İran güclü dövlətdir. O, bütün təzyiqlərə müqavimət göstərəcək. Tehranla münasibətlərin korlanmasından yalnız Ermənistan əziyyət çəkəcək”.
Bundan başqa, Ermənistan kilsəsi ilə diaspor arasında da ziddiyyət yaranıb. Sibir, Volqaboyu və Uraldakı erməni icması Rusiyadakı Erməni Apostol Kilsəsini tamahkarlıq, avtoritarlıq və diaspor nümayəndələri arasında qarşıdurma yaratmaqda ittiham edir.
Ermənistan hakimiyyəti ilə kilsə arasında yaranan bu gərginlik nə vəd edir?
İlahiyyatçı Tural İrfan qəzetimizə açıqlamasında bildirdi ki, Paşinyanın Ümumerməni kilsəsinin işinə qarışması heç də təsadüfi deyil: “Biz bilirik ki, erməni kilsəsi tarix boyu erməni məkrinə xidmət edib və o, millətin siyasi maraqlarına alət olub. Lakin artıq dünya dəyişir və erməni kilsəsi də özünün oyuncağa çevrildiyini anlayır. N.Paşinyan görünür ki, erməni kilsəsinin əli ilə hansısa məkrli oyun həyata keçirmək istəyir, kilsə də buna razılıq vermir. Ümumi dövlət maraqları olduğu üçün, problemin kökü və səbəbi haqda açıqlama verilməsə də, gedişatdan bu aydın olur. Ermənilər tarix boyu öz işğalçılıqlarına, qəddarlıqlarına və vandallqlarına kilsə vasitəsilə haqq qazandırıblar. Din insanların həssas yeri olduğu üçün, etdikləri bütün cinayətlərə dini don geydiriblər. Bunu da kilsəyə məhz erməni ideoloqları, dövlət adamları diqtə və təlqin ediblər. İndi isə erməni kilsəsi dünyada təcrid olunduğunu görür və bu alətçiliyə etiraz edir. Çünki ermənilər xaçpərəst olsalar da, əslində, qeyri-ənənəvi Qriqoryan dininə məxsusdurlar. Onlar nə katolik, nə də pravoslav sayılmamalıdır. Bir sözlə, N.Paşinyan Ümumerməni kilsəsini öz siyasi maraqlarına tam alət edə bilmədiyi üçün kilsənin etirazı ilə qarşılaşıb. Burada daha gizli məqamlar da ola bilər. Paşinyanın hakimiyyətə gəlməsinin əleyhinə olan maraqlı dövlətlər və güclər kilsə vasitəsilə ona təzyiq göstərmək istəyə bilərlər. Yaxud da Paşinyan bir dövlətin, kilsə isə başqa dövlətin təsirində ola bilər ki, maraqların toqquşması nəticəsində bu ziddiyyətlər dərinləşər”.
İlahiyyatçının sözlərinə görə, ümumiyyətlə, Ümumerməni kilsəsi ilə erməni hakimiyyəti arasındakı münaqişənin dərinləşməsində kənar maraqların olması istisna edilmir: “Paşinyan üzdə özünü elə göstərir ki, guya o, müstəqil siyasət aparır və heç bir dövlətin əlaltısı deyil. Ermənistan tarix boyu Rusiyanın əlaltısı olub. Paşinyan isə zahirdə özünü müstəqil kimi təqdim etmək istəyir. Rusiya onu belə təlimləndirməklə Qarabağ məsələsində guya onun rolu olmadığı görüntüsünü yaratmaq istəyir. Son zamanlar Türkiyənin güclənməsi və Qarabağ probleminin həlli üçün təsir göstərməsi, Rusiyanın qınanması vadar etdi ki, Ermənistanın başına Paşinyan kimi adam gətirsinlər, o da görünüşdə özünü Qərbpərəst təqdim etsin, Rusiya isə özünü bu bəhanə ilə kənara çəkə bilsin. Lakin görünən odur ki, kilsəni ABŞ dəstəkləyir. Burada da maraqlar toqquşur. Sonda erməni kilsəsinin Paşinyana təslim olacağı görünür. Çünki Ümumerməni kilsəsi tarixən siyasi alət olduğu üçün, dünyada ali xristian ruhaniləri yanında böyük nüfuza sahib deyil. Ələlxüsus da dünya xristianlarından fərqli bir məzhəbə - Qriqoryan cərəyanına məxsusdurlar. Qarabağ məsələsində Qareginlə görüşlərdə dəfələrlə şahidi olmuşuq ki, Qafqaz Müsəlmanları İdarəsinin sədri Şeyxulislam A.Paşazadə həqiqətləri ona çatdırıb və mövqe tələb edib. Qaregin bunun qarşısında həqiqətləri etiraf etsə də, sonradan hakimiyyətlərinin təsiri ilə susqunluğa yol verib.
Ermənilər təzyiq göstərə bilsələr, kilsəni müdafiə edə bilsələr, Ermənistanda böyük iğtişaşlar, dini zümrə ilə hökumət arasında qarşıdurma ola bilər”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
