Rusiyadan Ermənistana yönəlik təzyiq kampaniyası özünü iqtisadi sahədə də göstərməyə başlayıb. Rusiyanın “Qazprom” şirkətinin qiymət siyasəti ilə bağlı məsələ tam həll edilməyib. Məlum olduğu kimi, 2019-cu ilin 1 yanvar tarixindən “Qazprom” şirkəti Ermənistana satdığı qazın qiymətini (min kubmetr üçün) 150 dollardan 165 dollara qaldırıb. Bununla yanaşı, əhali üçün qaz tarifinin qiyməti dəyişməyib.
İndi isə Ermənistan iqtisadiyyatının üzərində növbəti qara buludlar toplaşır. Belə ki, Rusiyanın nəqliyyat naziri “Rusiya dəmir yolları” şirkətinin Ermənistanın dəmir yolu şəbəkəsini idarə etməsi barədə müqaviləni vaxtından əvvəl ləğv edəcəyini deyib. Hazırda müqavilənin ləğvi üçün variantlar üzərində iş gedir.
Rusiyanın nəqliyyat nazirinin müavini Vladimir Tokarev müsahibəsində bildirib ki, Ermənistanın yaratdığı vəziyyət nəticəsində “Cənubi Qafqaz dəmir yolu” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti normal fəaliyyət göstərə bilmir: son 10 ilin sənədləri götürülüb, sübut edilməmiş ittihamlar irəli sürülüb və heç bir təminat verilməyib.
Bildirilir ki, 2018-ci ilin avqust ayında sözügedən şirkətdə 19 min dollar vergidən yayınma ittihamı ilə axtarış aparılıb. Bundan sonra isə dekabr ayında Ermənistanın nəqliyyat nazirinin müavini şirkətdə aparılan axtarışlar zamanı qanun pozuntularını gizlətdiyi üçün tutduğu vəzifədən azad edilib.
Ermənistanın İstintaq Komitəsi isə məlumat verib ki, “Cənubi Qafqaz dəmir yolu” şirkətinin son 10 il ərzində fəaliyyətini tədqiq edir və 230 milyon dollarlıq sərmayənin effektivliyi yoxlanır. 2019-cu ilin sentyabr ayında Paşinyan bildirdi ki, yoxlamalar Ermənistanın maraqları çərçivəsində aparılır.
“Cənubi Qafqaz dəmir yolu” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti “Rusiya dəmir yolları” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin törəmə şirkətidir və Ermənistanın dəmir yollarını idarə edir. Ermənistanın dəmir yolu infrastrukturu 2008-ci ilin 13 fevral tarixində imzalanan müqaviləyə əsasən sözügedən şirkətə güzəştli idarəetmə əsasında verilib. Güzəştli idarəetmənin müddəti 30 ildir və şirkətin bu müddəti daha 10 il artırma hüququ var.
Yaranmış bu vəziyyət nəyi söyləməyə əsas verir və bunun sonu nə ilə nəticələnə bilər?
İqtisadçı Elşən Əliyev “Bak-Xəbər”ə bildirdi ki, buradan iki nəticə çıxarmaq olar: "Ermənistan işğalçı siyasəti nəticəsində uzun illərdir iqtisadi blokadadan çıxa bilmir. Dəmir yolu strukturu da həmin aqibəti yaşayır. Onlar düşünürlər ki, Naxçıvanı blokadaya almaqla nəsə ediblər, ancaq real mənzərə göz qabağındadır. Düzdür, Ermənistan Mehridən olan dəmir yolunu bağlayıb və bunun da nəticəsində özünü də blokadaya salıb. Naxçıvanın artq, demək olar ki, blokadan çıxmaq məsələsi həllini tapıb. Türkiyə və İranla quru yolun olması Naxçıvan üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir. Bir çox hallarda Naxçıvanın ehtiyaclarını bu yollar vasitəsilə ödəyirlər. Ötən əsrin 90-cı illərindən etibarən vəziyyət belədir. Blokadaya görə dəmir yolu əlaqəsi kəsilib. Öncəki dövrdə isə Naxçıvana Mehri rayonundan keçən 27 kilometrlik dəmir yolu xətti var idi. Həmin ərazinin işğal altında olması səbəbindən dəmir yolu əlaqəsi də kəsildi. BTQ-yə qoşulan Naxçıvan Avropaya qədər uzanan yol-nəqliyyat imkanı əldə edib. Bu həm Naxçıvana yüklərin dəmir yolu vasitəsilə daşınmasına imkan yarada bilər, həm də bu yolun açılması Naxçıvanın Bakı-Tiflis-Qars xəttinə qoşularaq Avropaya qədər yüklərin, eləcə də sərnişinlərin daşınmasına şərait yaradır. Ermənistan isə bölgəni əhatə edən bütün layihələrdən kənarda qalıb”.
Ekspertin sözlərinə görə, Rusiya ilə məhz bu istiqamətdə yaranan fikir ayrılığının kökündə başqa bir amil də durur: “Paşinyan hakimiyyəti bildirirdi ki, yeni hökumətin qısa fəaliyyəti nəticəsində Ermənistanda dərhal bir neçə korrupsiya sxeminin üstü açılıb. Məlum olub ki, korrupsiya həyatın bütün sahələrinə sirayət edib və ən yüksək səviyyədə kölgəli müqavilələr üzərində qurulub. Yeni hökumətin antikorrupsiya qərarlarının bir hissəsi Ermənistan iqtisadiyyatında Rusiyaya yönəlik oriyentasıyanın dəyişməsindən xəbər verir. Buna ən böyük misal erməni mənşəli rusiyalı biznesmen, “Forbes”in versiyasına görə, bu ölkənin “əmlak krallarından” sayılan Samvel Karapetyana məxsus “Taşir kapital”la bağlanmış müqavilədən imtina olub.
Son iki ildə Samvel Karapetyan Ermənistanın elektrik enerjisi bazarında mütləq inhisarçı idi. 2015-ci ildə o, “Ermənistan Elekrik Şəbəkəsi”ni satın almış, 2017-ci ildə isə “Ermənistan Yüksək Gərginlikli Elektrik Şəbəkəsi”ni idarə etmək üçün ona etibarnamə verilmişdi.
Ermənistanda hesab edirdilər ki, Moskva bütün Ermənistanı “öz milyarderinə” etibarnamə ilə idarə etməyə verib.
Ermənistanda baş verən “məxməri inqilab” əvvəlki müqavilərlərin, o cümlədən də Ermənistanla Rusiya arasında bağlanan sazişlərin təftişi ilə nəticələndi. Böyük təftiş Rusiya kapitalı olan və Ermənistanın strateji obyektlərinə malik digər şirkətlərdən də yan keçmədi. Bildirildi ki, “Rusiya Dəmir Yolları”na məxsus “Cənubi Qafqaz dəmir yolu” dövlət şirkəti uzun illərdir Ermənistan dəmir yolundan pulsuz istifadə edir. Böyük ehtimalla, indi onları ödəniş etməyə məcbur etmək istəyiblər.
Rusiya kapitallı başqa bir şirkət “GeoProMayning” də Ermənistanda ciddi problemlərlə üzləşib.
“GeoProMayning” Sotdakı qızıl və Aqarakdakı mis-molibden yataqlarının istismarı ilə məşğuldur. Bu günlərdə şirkət rəhbərliyi bəyan edib ki, Ermənistandakı Rusiya kapitalına “millətçi yanaşma” var. Məhz bu yanaşmaya görə Rusiya bütün sahələrdə Ermənistanı sıxmağa başlayıb. Yəni Ermənistanın iqtisadi şantajları öz başında çatlayıb. Rusiya bütün layihələrdə olduğu kimi, dəmir yolu sahəsində də Ermənistanı sıxır. Onsuz da rentabelli olmayan sahədən imtina etməklə Ermənistanı daha çıxılmaz vəziyyətə salmış olacaq”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
